برخی فعالان کارگری نسبت به حذف تعدادی از مشاغل از فهرست مشاغل سخت و زیانآور و نحوه بازنگری دورهای این مشاغل انتقاد کردهاند. آنها خواستار تدوین معیارهای روشن و یکسان برای تشخیص این مشاغل در تمام دستگاهها و سازمانها هستند؛ چراکه تغییر وضعیت یک شغل میتواند علاوه بر شرایط کاری، بر سابقه سخت و زیانآور و در نهایت مزایای بازنشستگی کارگران اثر بگذارد.
به گزارش ایران جیب به نقل از ایسنا، موضوع مشاغل سخت و زیانآور از دو جنبه اهمیت دارد؛ نخست تأثیر مستقیم شرایط نامناسب محیط کار بر سلامت نیروی انسانی و دوم ارتباط سابقه کار در این مشاغل با برخی مزایای بازنشستگی در صورت احراز شرایط قانونی.
فعالان کارگری معتقدند نبود معیارهای دقیق و اجرای متفاوت ضوابط در دستگاههای مختلف میتواند باعث اختلاف در تشخیص مشاغل شود و حقوق برخی کارگران را تحت تأثیر قرار دهد.
انتقاد از نادیده گرفتن عوامل ارگونومیکی
محمد گنجیکیا، عضو شورای عالی حفاظت فنی و ایمنی کار استان تهران، با اشاره به عوامل ارگونومیکی گفت آثار ارگونومیکی ناشی از عوامل مکانیکی نباید در فرآیند تشخیص مشاغل سخت و زیانآور نادیده گرفته شود.
به گفته وی، در شرایطی که عوامل ارگونومیکی در نتیجه عوامل مکانیکی آسیبزا ایجاد میشوند، کمیتههای تشخیص باید ارتباط میان این عوامل را مورد توجه قرار دهند. از نگاه این فعال حوزه ایمنی، بیتوجهی به این ارتباط میتواند محل نقد کارشناسی باشد.
نگرانی از حذف برخی مشاغل از فهرست مشاغل سخت
بهروز بهنیا، فعال کارگری، نیز با اشاره به تغییرات ایجادشده در نحوه تعیین مشاغل سخت و زیانآور اظهار کرد که برخی مشاغل مرتبط با تشعشعات و مواد شیمیایی از این فهرست خارج شدهاند.
وی همچنین مدعی شد در مجموعه مخابرات حدود ۲۰ مورد شغلی به دلیل قرار گرفتن در یک فرآیند کلی از فهرست مشاغل سخت و زیانآور حذف شدهاند و این تصمیم را قابل انتقاد دانست.
بهنیا نبود یک فهرست جامع و دقیق را یکی از مشکلات اصلی این حوزه عنوان کرد و گفت اگرچه برخی مشاغل مانند فعالیتهای معدنی بهطور مشخص در گروه مشاغل سخت و زیانآور قرار دارند، اما درباره بسیاری از مشاغل، تشخیص وضعیت به بررسی کمیتههای مربوط وابسته است.
اقدامات فنی و ایمنی چه تأثیری بر سخت و زیانآور بودن شغل دارد؟
در مقررات مربوط به مشاغل سخت و زیانآور، اقدامات فنی، بهداشتی و ایمنی برای حذف یا کاهش عوامل زیانآور محیط کار نیز مورد توجه قرار گرفته است.
بر این اساس، در برخی موارد اگر عوامل زیانآور محیط کار با اجرای اقدامات فنی و بهداشتی برطرف شوند، امکان تغییر وضعیت شغل وجود دارد. با این حال، برخی فعالان کارگری معتقدند باید میان اجرای واقعی این اقدامات و صرفاً اعلام انجام آنها تفاوت قائل شد.
رئیس کانون کارگران مخابرات نیز در این زمینه به ایسنا گفته است که گاهی عنوان میشود با نصب فیلتر یا تجهیزات مشخص، عامل زیانآور یک محیط کاری حذف شده، در حالی که ممکن است این تجهیزات در عمل نصب نشده باشند.
به گفته وی، در برخی مشاغل مخابراتی موضوع مواجهه با امواج رادیویی مطرح است و میزان واقعی مواجهه کارگران با این عوامل باید در ارزیابی شرایط محیط کار مورد توجه قرار گیرد.
چرا نحوه عملکرد کمیتههای تشخیص اهمیت دارد؟
سخت و زیانآور بودن یک شغل صرفاً به عنوان شغلی آن وابسته نیست و شرایط واقعی محیط کار نیز در فرآیند تشخیص اهمیت دارد.
کمیتههای مربوط در استانها وظیفه بررسی شرایط محیطهای کاری و مشاغل را برعهده دارند و امکان بازنگری در وضعیت مشاغل نیز وجود دارد. همین مسئله باعث شده نحوه اجرای بازنگریها و معیارهایی که برای تغییر وضعیت مشاغل مورد استفاده قرار میگیرد، مورد توجه فعالان کارگری قرار گیرد.
بهویژه در مشاغلی که کارگران با مواد شیمیایی، تشعشعات، آلودگیهای محیطی یا سایر عوامل زیانآور سروکار دارند، بررسی میدانی شرایط واقعی محیط کار اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اگر یک شغل بدون تغییر محسوس در شرایط واقعی محیط کار از فهرست مشاغل سخت و زیانآور خارج شود، ممکن است سابقه کارگر در این مشاغل و آثار آن بر شرایط بازنشستگی تحت تأثیر قرار گیرد.
مطالبه کارگران برای ایجاد معیار واحد
یکی از اصلیترین مطالبات مطرحشده از سوی فعالان کارگری، ایجاد یک چارچوب مشخص برای تشخیص مشاغل سخت و زیانآور است.
بهنیا معتقد است وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید فهرستی جامع و دقیق از مشاغل سخت و زیانآور ارائه کند تا همه دستگاهها و سازمانها از معیار واحدی برای بررسی این مشاغل استفاده کنند.
از نگاه این فعال کارگری، معیارهای تشخیص باید به اندازهای روشن باشند که تغییر وضعیت مشاغل به تصمیمهای متفاوت یا سلیقهای وابسته نباشد و کارگرانی که در شرایط مشابه فعالیت میکنند، از حقوق و مزایای مشابه برخوردار شوند.
معیار شفاف؛ حلقه مفقوده تشخیص مشاغل سخت و زیانآور
اختلافنظرهای مطرحشده درباره مشاغل سخت و زیانآور نشان میدهد مسئله فقط تعیین عنوان یک شغل نیست، بلکه نحوه سنجش شرایط واقعی محیط کار، میزان مواجهه کارگر با عوامل زیانآور و اجرای یکسان مقررات اهمیت اساسی دارد.
تدوین معیارهای دقیق، انجام ارزیابیهای میدانی و ایجاد رویه واحد برای کمیتههای تشخیص میتواند از اختلاف در پروندههای مشابه جلوگیری کند. از سوی دیگر، هرگونه تغییر در وضعیت یک شغل باید با توجه به شرایط واقعی محیط کار و مستندات کارشناسی انجام شود؛ زیرا نتیجه این بررسیها میتواند مستقیماً بر سابقه سخت و زیانآور و شرایط بازنشستگی نیروی کار اثر بگذارد.