افزایش هزینه اجاره مسکن در شهرهای بزرگ، فشار سنگینی بر خانوارهای کارگری وارد کرده است؛ بهگونهای که فعالان کارگری میگویند بخش قابل توجهی از درآمد ماهانه کارگران صرف پرداخت اجاره میشود. کاهش درآمد، نااطمینانی اقتصادی و رشد هزینههای زندگی نیز باعث شده بخشی از مستأجران به خانههای کوچکتر، مناطق ارزانتر و حتی حاشیه شهرها کوچ کنند.
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، بازار اجاره مسکن در ماههای اخیر با چالشهای متعددی روبهرو بوده است. تورم، کاهش قدرت خرید خانوارها و آثار رکود اقتصادی، شرایط مستأجران را دشوارتر کرده و برای بخشی از خانوارهای کمدرآمد، تأمین هزینه مسکن به یکی از اصلیترین دغدغههای ماهانه تبدیل شده است.
سهم سنگین اجاره از درآمد خانوار
برآوردهای مطرحشده در گزارشهای بازار مسکن نشان میدهد سهم هزینه اجاره از سبد خانوارهای شهری به حدود ۴۳ تا ۶۰ درصد رسیده است. این در حالی است که در سالهای اخیر رشد درآمد و دستمزد بسیاری از خانوارها با سرعت افزایش هزینه مسکن همگام نبوده است.
در تهران نیز میانگین اجاره ماهانه در برخی برآوردها حدود ۱۱ میلیون تومان به همراه ودیعهای در حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان اعلام شده است؛ ارقامی که برای خانوارهای دارای درآمد ثابت، فشار قابل توجهی ایجاد میکند.
در چنین شرایطی، افزایش اجارهبها تنها به هزینه مسکن محدود نمیشود و میتواند بودجه خانوار برای خوراک، درمان، آموزش و سایر نیازهای ضروری را نیز کاهش دهد.
مستأجران به خانههای کوچکتر پناه میبرند
افزایش هزینه اجاره باعث شده بخشی از مستأجران برای کاهش هزینههای ماهانه، از متراژ یا امکانات خانه خود صرفنظر کنند.
برخی خانوارها به مناطق ارزانتر شهر یا شهرهای اطراف مهاجرت میکنند و برخی دیگر ترجیح میدهند در همان واحد قبلی باقی بمانند و از جابهجایی به خانهای بزرگتر یا مناسبتر صرفنظر کنند.
این جابهجاییها در بسیاری از موارد انتخابی نیست و خانوار صرفاً برای هماهنگ کردن هزینه مسکن با درآمد خود مجبور به کاهش کیفیت یا موقعیت محل سکونت میشود.
بیکاری و کاهش درآمد فشار اجاره را بیشتر کرده است
در کنار افزایش هزینه مسکن، کاهش درآمد یا از دست رفتن شغل نیز شرایط مستأجران را دشوارتر کرده است. تأخیر در پرداخت حقوق، تعدیل نیرو و کاهش فعالیت برخی کسبوکارها موجب شده برخی خانوارها حتی برای پرداخت اجارهبهای ماهانه نیز با مشکل مواجه شوند.
در چنین شرایطی، برخی مستأجران برای تأمین هزینههای ضروری به فروش دارایی، کاهش هزینههای مصرفی یا انجام مشاغل موقت روی میآورند.
یکی از پیامدهای این وضعیت، افزایش تمایل برخی خانوارها به زندگی در مناطق حاشیهای شهرهاست؛ مناطقی که اگرچه هزینه مسکن پایینتری دارند، اما معمولاً هزینه و زمان رفتوآمد بیشتری به خانوار تحمیل میکنند.
۷۰ درصد درآمد کارگر صرف اجاره میشود
محمدرضا تاجیک، فعال کارگری، درباره وضعیت معیشت کارگران و هزینه مسکن گفته است بخش عمدهای از درآمد کارگران صرف اجارهبها میشود و برآورد او این است که حدود ۷۰ درصد درآمد ماهانه یک کارگر ممکن است صرف هزینه مسکن شود.
به گفته وی، وقتی چنین سهمی از درآمد خانوار صرف اجاره میشود، تأخیر در پرداخت دستمزد یا از دست دادن شغل میتواند مستأجر را با بحران جدی مواجه کند.
این فعال کارگری همچنین تأکید کرده است که کاهش نرخ تورم لزوماً به معنای کاهش قیمت کالاها و هزینههای زندگی نیست و فشار افزایش هزینههای سبد معیشت همچنان برای خانوارهای کارگری محسوس است.
اجارهبها در برابر هزینههای ضروری خانوار
وقتی بخش بزرگی از درآمد صرف مسکن میشود، خانوار ناچار است برای تأمین سایر نیازها اولویتبندی کند. در چنین شرایطی، هزینههایی مانند تغذیه، درمان، آموزش و تفریح ممکن است تحت فشار قرار گیرند.
برای خانواری که درآمد محدودی دارد، افزایش چندباره اجارهبها میتواند به معنای حذف بخشی از هزینههای دیگر باشد. به همین دلیل، تغییرات بازار اجاره فقط یک مسئله مرتبط با مسکن نیست و مستقیماً با سطح رفاه خانوار نیز ارتباط پیدا میکند.
کاهش عرضه مسکن استیجاری و افزایش فشار بر مستأجران
یکی دیگر از چالشهای بازار اجاره، محدود بودن عرضه واحدهای مناسب در برخی مناطق شهری است. زمانی که تعداد فایلهای قابل اجاره کاهش پیدا کند و همزمان تقاضا بالا بماند، قدرت انتخاب مستأجران کمتر میشود.
در چنین شرایطی، خانوارهایی که توان افزایش ودیعه یا اجاره ماهانه را ندارند، گزینههای محدودتری برای انتخاب خواهند داشت و ممکن است مجبور شوند از کیفیت، متراژ یا موقعیت جغرافیایی خانه خود صرفنظر کنند.
راهکارهای پیشنهادی برای کاهش فشار اجاره
فعالان کارگری و کارشناسان مسکن برای کاهش فشار هزینه مسکن بر خانوارهای کمدرآمد، راهکارهایی مانند بازنگری در سطح دستمزدها با توجه به هزینه واقعی مسکن، توسعه مسکن استیجاری، پرداخت وام ودیعه کمبهره و ایجاد سازوکارهای حمایتی برای مستأجران کمدرآمد را مطرح کردهاند.
ساماندهی خانههای خالی و افزایش عرضه واحدهای اجارهای نیز از دیگر سیاستهایی است که میتواند در صورت اجرای مؤثر، بر میزان عرضه مسکن در بازار اجاره اثر بگذارد.
در نهایت، فاصله میان درآمد خانوار و هزینه مسکن همچنان یکی از مسائل مهم بازار اجاره است. تا زمانی که رشد هزینه مسکن و درآمد خانوارها به یکدیگر نزدیک نشود و عرضه واحدهای مناسب برای اقشار کمدرآمد افزایش پیدا نکند، فشار اجارهبها میتواند بخش قابل توجهی از بودجه خانوارهای کارگری را به خود اختصاص دهد.