ایران در دهههای آینده با تغییر بزرگی در ساختار جمعیت خود مواجه خواهد شد؛ بهگونهای که سهم افراد ۶۵ ساله و بیشتر از کل جمعیت کشور از ۷.۳ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۲۷ درصد در سال ۲۰۶۰ خواهد رسید. این در حالی است که سهم سالمندان در جمعیت جهان در همین دوره از ۱۰.۵ درصد به ۱۹.۶ درصد افزایش پیدا میکند.
به گزارش ایران جیب به نقل از تسنیم، مرکز آمار آمریکا در گزارشی درباره روند سالمندی جمعیت جهان پیشبینی کرده است که ساختار سنی جمعیت در بسیاری از کشورها طی دهههای آینده به شکل محسوسی تغییر کند. کاهش نرخ باروری در کنار افزایش امید به زندگی، بهبود خدمات بهداشتی، گسترش آموزش و توسعه اقتصادی از عوامل اصلی این تغییر عنوان شدهاند.
جمعیت سالمند جهان تقریباً دو برابر میشود
بر اساس این گزارش، سهم افراد ۶۵ ساله و بالاتر از جمعیت جهان از ۱۰.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۱۹.۶ درصد در سال ۲۰۶۰ خواهد رسید.
جمعیت جهان نیز در این بازه از حدود ۸ میلیارد و ۱۳۲ میلیون نفر به ۱۰ میلیارد و ۲۲۷ میلیون نفر افزایش خواهد یافت.
یکی از نقاط عطف این روند در سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ رقم خورد؛ دورهای که برای نخستین بار در تاریخ ثبتشده جمعیت جهان، سهم افراد ۶۵ ساله و بیشتر از سهم کودکان پنج ساله و کمتر پیشی گرفت.
کدام کشورها سریعتر پیر میشوند؟
سرعت سالمندی در کشورهای مختلف یکسان نیست. ژاپن در سال ۲۰۲۵ با سهم ۲۹.۷ درصدی افراد ۶۵ ساله و بیشتر، پیرترین جمعیت جهان را داشته است.
با این حال، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۶۰ کرهجنوبی در صدر این فهرست قرار گیرد و حدود ۴۱ درصد جمعیت آن ۶۵ ساله یا بیشتر باشند.
در آمریکا نیز سهم سالمندان از ۱۸.۹ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۲۳.۴ درصد در سال ۲۰۶۰ افزایش خواهد یافت.
اروپا همچنان پیرترین منطقه جهان است
اروپا در حال حاضر پیرترین منطقه جهان از نظر سهم سالمندان است و انتظار میرود این سهم از ۲۱ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳۰.۸ درصد در سال ۲۰۶۰ برسد.
با این حال، اگر تعداد واقعی سالمندان ملاک قرار گیرد، شرایط متفاوت خواهد بود. بر اساس پیشبینی مرکز آمار آمریکا، تعداد افراد ۶۵ ساله و بیشتر در آفریقا در سال ۲۰۶۰ به حدود ۲۴۹ میلیون نفر میرسد، در حالی که جمعیت سالمند اروپا حدود ۲۱۴ میلیون نفر خواهد بود.
این تغییر نشان میدهد سالمندی جمعیت در آینده تنها مسئله کشورهای توسعهیافته نخواهد بود و کشورهای در حال توسعه نیز با افزایش قابلتوجه جمعیت سالمند مواجه خواهند شد.
ایران با سرعت بیشتری نسبت به جهان پیر میشود
ایران در حال حاضر از نظر ساختار سنی، نسبت به متوسط جهان جمعیت جوانتری دارد. در سال ۲۰۲۵، سهم افراد ۶۵ ساله و بالاتر در ایران ۷.۳ درصد برآورد شده است؛ رقمی که پایینتر از متوسط ۱۰.۵ درصدی جهان است.
اما پیشبینی سال ۲۰۶۰ تصویر متفاوتی را نشان میدهد. سهم سالمندان ایران در آن سال به ۲۷ درصد خواهد رسید؛ یعنی حدود ۷.۴ واحد درصد بیشتر از متوسط پیشبینیشده جهان.
به بیان سادهتر، اگر در سال ۲۰۲۵ از هر ۱۰۰ ایرانی حدود ۷ نفر ۶۵ ساله یا بیشتر باشند، در سال ۲۰۶۰ این نسبت به ۲۷ نفر از هر ۱۰۰ نفر خواهد رسید.
جمعیت ایران از ۱۰۰ میلیون نفر عبور میکند
بر اساس برآورد مرکز آمار آمریکا، جمعیت ایران از حدود ۸۹ میلیون و ۱۳۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۰۱ میلیون و ۴۱۸ هزار نفر در سال ۲۰۶۰ خواهد رسید.
اما نکته مهمتر، تغییر ترکیب این جمعیت است. تعداد افراد ۶۵ ساله و بیشتر در ایران از حدود ۶.۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۷.۴ میلیون نفر در سال ۲۰۶۰ خواهد رسید.
بنابراین افزایش جمعیت ایران در این دوره الزاماً به معنای افزایش جمعیت جوان و فعال نیست و بخش قابلتوجهی از تغییر ساختار جمعیتی کشور به رشد تعداد سالمندان مربوط خواهد بود.
سالمندی چه پیامدهایی برای اقتصاد ایران دارد؟
افزایش جمعیت سالمند میتواند آثار گستردهای بر اقتصاد و نظام اجتماعی کشور داشته باشد. بازار کار، صندوقهای بازنشستگی، هزینههای درمان و مراقبت، سیاستهای جمعیتی و الگوی مصرف خانوارها از جمله حوزههایی هستند که تحت تأثیر تغییر ساختار سنی قرار میگیرند.
افزایش تعداد بازنشستگان در کنار تغییر نسبت جمعیت شاغل به سالمند، میتواند اهمیت پایداری صندوقهای بازنشستگی را بیشتر کند. از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای خدمات درمانی و مراقبتی نیز نیازمند برنامهریزی بلندمدت خواهد بود.
ایران در آستانه یک تغییر بزرگ جمعیتی
آمارهای مرکز آمار آمریکا نشان میدهد سالمندی جمعیت یک روند جهانی است، اما سرعت آن در کشورها تفاوت زیادی دارد. ایران که در سال ۲۰۲۵ هنوز از نظر سهم سالمندان جوانتر از متوسط جهان است، تا سال ۲۰۶۰ با افزایش چشمگیر جمعیت سالمند روبهرو خواهد شد.
رسیدن سهم سالمندان ایران به ۲۷ درصد به این معناست که در صورت تحقق این پیشبینی، بیش از یکچهارم جمعیت کشور در سال ۲۰۶۰ دستکم ۶۵ سال سن خواهند داشت؛ تغییری که میتواند ساختار اقتصادی و اجتماعی ایران را در دهههای آینده به شکل قابلتوجهی تحت تأثیر قرار دهد.