به گزارش ایران جیب؛ با تشدید محدودیتهای دریایی، ایران بخشی از مسیر تجارت خارجی خود را از دریا به جاده منتقل کرده و استفاده از مرزهای زمینی با کشورهای همسایه افزایش یافته است. فایننشال تایمز در گزارشی، مرز گوربولاک-بازرگان میان ایران و ترکیه را یکی از مسیرهای مهم این تغییر معرفی کرده است.
بر اساس این گزارش، افزایش تردد کامیونها در مرز ترکیه نشان میدهد بخشی از جریان ورود کالا به ایران در حال انتقال به مسیرهای زمینی است. مقامهای حملونقل ایران نیز پیشتر از رشد 19 درصدی عبور کامیونهای ترانزیتی از پایانه بازرگان در چهار ماه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل خبر داده بودند.
تجارت ایران از دریا به جاده میرود
فایننشال تایمز گزارش داده است که تهران در واکنش به محدودیتهای حملونقل دریایی، بیش از گذشته به ترکیه، پاکستان، مسیر ریلی چین و بنادر دریای خزر متکی شده است. این تغییر البته بدون هزینه نیست و افزایش مسافت، محدودیت ظرفیت و مشکلات مرزی میتواند هزینه نهایی حمل کالا را افزایش دهد.
مرز گوربولاک-بازرگان از مهمترین مسیرهای زمینی میان ترکیه و ایران است و علاوه بر تجارت دوجانبه، مسیر ارتباطی ترکیه و اروپا با ایران و بازارهای آسیای مرکزی نیز محسوب میشود. سازمان بینالمللی حملونقل جادهای (IRU) نیز در ماه اوت بر اهمیت فزاینده این کریدور در شرایط اختلال در مسیرهای تجاری منطقه تأکید کرده است.
افزایش تجارت با ترکیه
بر اساس گزارش فایننشال تایمز، تجارت دوجانبه ایران و ترکیه در نیمه نخست سال 19 درصد افزایش داشته است. همچنین حجم تجارت دو کشور در سال 2025 حدود 5.5 میلیارد دلار اعلام شده است.
با این حال، افزایش تردد کامیونها الزاماً به معنای نبود مشکل در مسیرهای زمینی نیست. مقامهای ترکیه و ایران در مردادماه برای بررسی تأخیرهای مرزی و افزایش ظرفیت عبور کامیونها جلسه برگزار کردند. در آن نشست، استفاده بیشتر از کارنه TIR و اجرای e-TIR نیز مورد بررسی قرار گرفت.
هزینه دور زدن مسیر دریایی چقدر است؟
انتقال کالا از مسیر زمینی میتواند فشار بیشتری بر هزینه واردات وارد کند. والاستریت ژورنال گزارش داده است که انتقال کانتینر از چین به ایران از مسیر زمینی در شرایط فعلی میتواند حدود 4 برابر حمل دریایی هزینه داشته باشد و مشکلاتی مانند معطلی کامیونها در مرزهای مختلف نیز به این هزینهها اضافه میکند.
بنابراین، افزایش سهم جاده و مسیرهای زمینی در تجارت خارجی ایران را میتوان نشانهای از تلاش برای حفظ جریان ورود کالا در شرایط محدودیت حملونقل دریایی دانست؛ مسیری که ظرفیت آن قابل افزایش است، اما از نظر هزینه، زمان و زیرساخت محدودیتهایی دارد.