با وجود تنوع بالای کالا در فروشگاهها و بازارهای مواد غذایی، نشانههایی از کاهش تقاضا برای بخشی از کالاهای اساسی دیده میشود. کاهش خرید نان، لبنیات، میوههای گرانقیمت و برخی مواد غذایی در کنار افزایش تمایل خانوارها به محصولات ارزانتر، از تغییر الگوی مصرف در بازار حکایت دارد.
کاهش تقاضا در بازار کالاهای روزمره
به گزارش ایران جیب به نقل از مهر، نان، برنج، گوشت، روغن، قند و سایر مواد غذایی بخش مهمی از سبد مصرفی خانوارهای ایرانی را تشکیل میدهند؛ اما مشاهدات میدانی از برخی فروشگاهها، نانواییها و بازارهای میوه و ترهبار نشان میدهد رفتار مصرفکنندگان نسبت به گذشته تغییر کرده است.
در حالی که در سالهای گذشته صفهای طولانی مقابل نانواییها و تردد خودروهای حمل کالا در اطراف فروشگاهها و میوهفروشیها منظرهای عادی بود، اکنون در برخی روزها خلوتتر شدن این مراکز توجه بیشتری را به خود جلب میکند.
افزایش قیمتها و کاهش قدرت خرید خانوارها در کنار شرایط اقتصادی اخیر، از جمله عواملی است که میتواند بر میزان تقاضای کالاهای مصرفی اثر گذاشته باشد.
نان داغ روی دست نانواییها میماند
یکی از نشانههای تغییر رفتار مصرفکنندگان در گزارش میدانی، وضعیت برخی نانواییهاست. در بعضی ساعات، نانواییها برخلاف گذشته با حجم قابل توجهی نان آماده فروش مواجه هستند.
برخی نانوایان میگویند ابتدا باید نانهای آمادهشده به فروش برسد و سپس پخت جدید انجام شود. این وضعیت میتواند نشانهای از کاهش یا تغییر زمان خرید نان در برخی مناطق باشد.
کاهش خرید میوههای گرانقیمت
در بازار میوه نیز حساسیت مشتریان نسبت به قیمت بیشتر شده است. در یکی از نمونههای مطرحشده در گزارش، مشتری پس از شنیدن قیمت ۲۰۰ هزار تومانی سیب دماوند از خرید منصرف میشود و حتی پیشنهاد فروشنده برای کاهش قیمت به ۱۸۰ هزار تومان نیز او را به خرید ترغیب نمیکند.
همچنین در برخی میادین کوچکتر میوه و ترهبار، کالاهایی که قیمت بالاتری دارند کمتر عرضه میشوند؛ زیرا به گفته فروشندگان، تقاضای کافی برای این محصولات وجود ندارد.
لبنیات؛ یکی از بخشهای تحت فشار سبد خانوار
کاهش تقاضا در بازار لبنیات نیز از دیگر نشانههای مطرحشده در گزارش است. برخی فروشندگان از کاهش تنوع محصولات در قفسهها میگویند؛ زیرا بخشی از کالاها ممکن است پیش از فروش به تاریخ مصرف نزدیک شوند.
فروشندگان لبنیات سنتی نیز از کاهش خرید برخی محصولات خبر میدهند. برای نمونه، یکی از فروشندگان میگوید میزان خرید کشک تازه توسط مشتریان کاهش یافته و برای جلوگیری از ماندن محصول، مقدار کمتری نسبت به گذشته تهیه میشود.
کالابرگ؛ تمرکز خرید روی کالاهای ضروری
فروشگاههای بزرگ نیز تغییر الگوی خرید خانوارها را گزارش میکنند. به گفته برخی فروشندگان، با شارژ کالابرگ، تقاضا برای کالاهایی مانند برنج، گوشت و روغن افزایش پیدا میکند، اما خرید محصولاتی مانند لبنیات و حبوبات در سطح پایینتری قرار دارد.
این رفتار میتواند نشاندهنده اولویت دادن خانوارها به کالاهای ضروریتر در شرایط محدودیت بودجه باشد.
سیبزمینی جایگزین برخی مواد غذایی شد؟
یکی دیگر از تغییرات قابل توجه، افزایش سهم برخی محصولات ارزانتر در سبد غذایی خانوارهاست. در این گزارش به افزایش مصرف سیبزمینی اشاره شده و سرانه مصرف آن در ایران بیش از ۴۰ کیلوگرم عنوان شده است.
در شرایطی که قیمت برخی اقلام پروتئینی و مواد غذایی افزایش پیدا میکند، خانوارها ممکن است برای حفظ حجم غذای مصرفی، بخشی از اقلام گرانتر را با محصولات ارزانتر جایگزین کنند.
آیا مردم صرفهجوتر شدهاند؟
کاهش خرید برخی کالاهای اساسی را نمیتوان صرفاً به «صرفهجویی» تعبیر کرد. بخشی از این تغییر رفتار میتواند ناشی از افزایش آگاهی و مدیریت بیشتر هزینههای خانوار باشد، اما در کنار آن، کاهش قدرت خرید نیز میتواند نقش مهمی داشته باشد.
کم شدن خرید میوههای گران، کاهش مصرف برخی محصولات لبنی و انتخاب کالاهای ارزانتر، در مجموع نشان میدهد قیمت به یکی از عوامل تعیینکنندهتر در تصمیم خرید خانوارها تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، ممکن است قفسه فروشگاهها همچنان مملو از کالاهای متنوع باشد، اما مسئله اصلی برای بسیاری از خانوارها دیگر «وجود کالا» نیست؛ بلکه توان پرداخت قیمت آن و انتخاب میان نیازهای مختلف سبد خانوار است.