به گزارش ایران جیب؛ بحث استفاده ایران از ظرفیتهای مالی بریکس و بانک توسعه جدید این گروه در شرایط تحریم، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. کارشناسان معتقدند این سازوکارها میتوانند بخشی از وابستگی ایران به شبکه مالی تحت سلطه دلار را کاهش دهند، اما به معنای بیاثر شدن کامل تحریمهای آمریکا نیست.
بانک توسعه جدید بریکس (NDB) یکی از مهمترین نهادهای مالی این گروه است که با هدف تأمین مالی پروژههای توسعهای کشورهای عضو و اقتصادهای نوظهور شکل گرفته است. در حال حاضر، نام ایران در فهرست رسمی اعضای این بانک دیده نمیشود، هرچند مقامهای ایرانی از پیگیری عضویت تهران در این نهاد خبر دادهاند.
نقش ارزهای محلی در کاهش فشار تحریمها
یکی از مسیرهایی که میتواند برای ایران اهمیت داشته باشد، افزایش استفاده از ارزهای ملی در تجارت میان اعضای بریکس است. به جای آنکه معاملات الزاماً از مسیر دلار و شبکه بانکی آمریکا انجام شود، کشورها میتوانند بخشی از تجارت خود را با ارزهای محلی یا سازوکارهای تسویه دوجانبه انجام دهند.
در نشستهای مالی اخیر بریکس نیز بر توسعه پرداختهای فرامرزی و افزایش استفاده از ارزهای ملی تأکید شده است. همچنین تقویت بانک توسعه جدید بریکس و افزایش ظرفیت تأمین مالی پروژهها با ارزهای محلی در دستور کار این گروه قرار گرفته است.
آیا این سازوکار تحریم را بیاثر میکند؟
پاسخ کوتاه خیر است.
تحریمهای آمریکا فقط به انتقال دلار محدود نمیشوند و میتوانند بانکها، شرکتها، کشتیرانی، بیمه، تجارت کالا و مؤسسات مالی طرف معامله با ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، حتی اگر بخشی از مبادلات با ارزهای محلی انجام شود، طرفهای تجاری همچنان ممکن است در معرض ریسک تحریمهای ثانویه آمریکا قرار بگیرند.
این موضوع در شرایط فعلی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا آمریکا همچنان فشار بر شبکههای مالی مرتبط با ایران را دنبال میکند و وزارت خزانهداری این کشور در سپتامبر 2026 بر همکاری با مؤسسات مالی برای محدود کردن دسترسی ایران به منابع و کانالهای مالی بینالمللی تأکید کرده است.
مزیت احتمالی بانک بریکس برای ایران چیست؟
در صورت عضویت ایران در NDB و فراهم شدن شرایط عملی همکاری، مهمترین مزیت میتواند تأمین مالی پروژههای زیرساختی و توسعهای باشد.
بانک توسعه جدید بریکس اساساً یک بانک توسعهای است و منابع آن برای تأمین مالی پروژهها در کشورهای عضو استفاده میشود. بنابراین نباید آن را با یک بانک تجاری یا شبکه پرداختی که قرار است تمام محدودیتهای بانکی ایران را برطرف کند، یکسان دانست.
از سوی دیگر، بریکس در حال توسعه سازوکارهای پرداخت فرامرزی و اتصال زیرساختهای پرداخت اعضاست. ایران نیز پیشنهاد ایجاد یک مسیر مالی مستقل در بریکس و اتصال شبکههای پرداخت ملی را مطرح کرده است.
نقطه ضعف اصلی؛ ریسک تحریم طرفهای مقابل
حتی اگر ایران بتواند از مسیرهای مالی بریکس استفاده کند، موفقیت این سازوکار به میزان همکاری سایر کشورها بستگی دارد.
برای مثال، اگر یک بانک یا شرکت خارجی نگران از دست دادن دسترسی خود به بازار آمریکا باشد، ممکن است حاضر نباشد با ایران همکاری کند. بنابراین ایجاد یک کانال مالی جدید به خودی خود به معنای حذف ریسک تحریم نیست.
از سوی دیگر، خود بریکس نیز مجموعهای از اقتصادهای متفاوت با منافع و سیاستهای مستقل است و ایجاد یک نظام مالی کاملاً یکپارچه میان اعضای آن فرآیندی زمانبر خواهد بود.