دولت دونالد ترامپ در حالی با اجرای کارزار موسوم به «عملیات طرد اقتصادی» تلاش میکند دسترسی ایران به نظام مالی جهانی را محدود و مسیرهای درآمدی تهران را مسدود کند که اجرای این سیاست میتواند خود بانکهای آمریکایی را نیز با چالشهایی جدی روبهرو کند.
به گزارش ایران جیب، دولت آمریکا در هفتههای اخیر فشار اقتصادی علیه ایران را تشدید کرده و تلاش دارد با استفاده از تحریمهای ثانویه، بانکها و شرکتهای خارجی را از ادامه همکاری مالی با تهران بازدارد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این کارزار را یکی از گستردهترین اقدامات مالی علیه ایران توصیف کرده و گفته است تحریمهای جدید در ابتدا بر بانکها متمرکز خواهند بود.
چرا بانکهای آمریکایی در معرض فشار قرار میگیرند؟
راهبرد واشنگتن بر نقش محوری نظام مالی و دلار آمریکا استوار است. آمریکا تلاش میکند با تهدید بانکها و مؤسسات مالی خارجی به قطع دسترسی آنها به نظام مالی مبتنی بر دلار، مسیرهای انتقال پول مرتبط با ایران را محدود کند.
با این حال، چنین سیاستی میتواند برای خود شبکه بانکی آمریکا نیز هزینههایی ایجاد کند؛ زیرا بانکهای آمریکایی برای اجرای تحریمها باید سامانههای نظارتی و کنترل تراکنشهای خود را گستردهتر کنند و ریسکهای حقوقی و مالی ناشی از معاملات مرتبط با ایران و اشخاص ثالث را مدیریت کنند.
آغاز فشار مستقیم بر بانکها
وزارت خزانهداری آمریکا در نخستین اقدامات این کارزار، شعبه امارات بانک مصر را هدف قرار داد و آن را یکی از مسیرهای مهم مالی مرتبط با ایران معرفی کرد.
واشنگتن مدعی شده است که ۱۰۳ شرکت از طریق این بانک مجموعاً حدود ۱.۸ میلیارد دلار تراکنش انجام دادهاند. آمریکا در همین چارچوب به دنبال محدود کردن دسترسی این شعبه به روابط کارگزاری با مؤسسات مالی آمریکایی است.
بسنت نیز هشدار داده است که اقدامات مشابه میتواند به صورت هفتگی ادامه پیدا کند و بانکها در مرحله نخست در کانون فشار قرار خواهند داشت. او از مؤسسات مالی خواسته است میان ادامه روابط اقتصادی با ایران و حفظ دسترسی به نظام مالی آمریکا یکی را انتخاب کنند.
«عملیات طرد اقتصادی» تا کجا پیش میرود؟
کارزار جدید واشنگتن تنها به بانکها محدود نمیشود. داراییهای دیجیتال، فناوریهای پیشرفته، طلا، هوانوردی تجاری و صنعت کشتیرانی نیز از حوزههایی هستند که آمریکا قصد دارد در آنها فشار بر شبکه اقتصادی ایران را افزایش دهد.
همزمان، آمریکا تلاش میکند کشورهای دیگر را نیز به اجرای این سیاست وادار کند. اتحادیه اروپا اخیراً از افزایش فشار اقتصادی علیه ایران استقبال کرده است؛ هرچند یورونیوز تأکید کرده که بیانیه بروکسل لزوماً به معنای پیوستن رسمی اتحادیه اروپا به تمام اقدامات آمریکا نیست.
نقطه ضعف سیاست فشار آمریکا چیست؟
تحلیلهای منتشرشده نشان میدهد موفقیت این کارزار تا حد زیادی به میزان همکاری بانکها و مؤسسات مالی خارج از آمریکا بستگی دارد. هرچه شبکه مالی جهانی نسبت به معاملات مرتبط با ایران حساستر شود، هزینه انتقال پول و تجارت با تهران افزایش خواهد یافت؛ اما در مقابل، اجرای گسترده تحریمهای ثانویه میتواند روابط مالی آمریکا با سایر کشورها را نیز پیچیدهتر کند.
از سوی دیگر، ایران سالهاست تجربه مقابله با تحریمهای مالی را دارد و همین مسئله باعث شده است واشنگتن برای بستن مسیرهای باقیمانده، به سراغ شبکههای مالی و واسطههایی برود که امکان انتقال منابع را فراهم میکنند.