به گزارش ایران جیب از بلومبرگ، اقتصاد ایران در شرایطی با ترکیبی از جنگ، تحریمهای آمریکا و محدودیت شدید صادرات نفت روبهرو شده که با وجود فشارهای سنگین، ساختار اقتصادی کشور همچنان به فعالیت خود ادامه داده است. با این حال، تشدید محدودیتهای نفتی و مالی اکنون فشار تازهای بر درآمدهای ارزی، تورم و معیشت وارد کرده است.
اقتصاد ایران چگونه دوام آورده است؟
سالها تحریم اقتصادی باعث شده بخشهایی از اقتصاد ایران به سازوکارهای دور زدن محدودیتها، تجارت غیرمستقیم و همکاری با شرکای محدود خارجی متکی شود.
چین همچنان مهمترین بازار نفت ایران محسوب میشود، اما محدودیتهای جدید بر حملونقل دریایی و افزایش فشارهای تحریمی، مسیر صادرات را دشوارتر کرده است.
بر اساس گزارشهای اخیر، صادرات نفت خام ایران که در ماههای گذشته حدود 2 میلیون بشکه در روز بود، در ماه اوت به حدود 220 تا 255 هزار بشکه در روز کاهش یافته است؛ افتی که فشار قابلتوجهی بر منابع ارزی کشور وارد میکند.
محاصره نفتی؛ فشار جدید بر درآمدهای ایران
تفاوت شرایط فعلی با دورههای قبلی تحریم، افزایش محدودیتهای دریایی است. کاهش عبور نفتکشها از مسیرهای کلیدی باعث شده صادرات نفت ایران با مشکل بیشتری مواجه شود.
رویترز گزارش داده که محاصره دریایی آمریکا عملاً صادرات نفت ایران از مسیر تنگه هرمز را بهشدت محدود کرده و همین مسئله یکی از اصلیترین منابع درآمد ارزی تهران را تحت فشار قرار داده است.
در چنین شرایطی، ایران ناچار است بخش بیشتری از نفت خود را در ذخایر شناور نگهداری کند و برای یافتن مسیرهای جایگزین صادراتی تلاش کند.
تورم؛ مهمترین تهدید داخلی
کاهش درآمدهای ارزی تنها مشکل اقتصاد ایران نیست. فشار بر نرخ ارز میتواند هزینه واردات را افزایش داده و در نهایت به رشد بیشتر قیمت کالاها منجر شود.
گزارشهای اخیر از تورم بسیار بالا و افزایش شدید قیمت مواد غذایی در ایران حکایت دارند؛ شرایطی که میتواند فشار اقتصادی بر خانوارها را افزایش دهد.
اگر کاهش صادرات نفت ادامهدار شود، دولت با انتخابهای دشوارتری برای تأمین هزینههای جاری و جلوگیری از تشدید کسری بودجه روبهرو خواهد شد.
چرا تحریمها هنوز اقتصاد ایران را از پا نینداختهاند؟
یکی از نکات کلیدی در بررسی وضعیت اقتصاد ایران این است که تحریمها طی سالهای گذشته باعث شکلگیری شبکههای غیررسمی تجارت و مالی شدهاند.
تجارت با چین و برخی کشورهای منطقه، استفاده از شرکتهای واسطه و ناوگان حملونقل غیرمستقیم و همچنین توسعه تولید داخلی در برخی بخشها، بخشی از ابزارهایی بوده که ایران برای کاهش اثر تحریمها به کار گرفته است.
اما محاصره و محدودیت مستقیم حملونقل نفت، فشار متفاوتی ایجاد میکند؛ زیرا حتی در صورت وجود خریدار، انتقال نفت و دریافت درآمد حاصل از فروش آن میتواند دشوارتر شود.
دوراهی بزرگ اقتصاد ایران
اقتصاد ایران اکنون با یک دوراهی جدی روبهرو است: از یک سو باید هزینههای جنگ و اداره اقتصاد را تأمین کند و از سوی دیگر با کاهش منابع ارزی و فشار تورمی مواجه است.
از نگاه بازار، ادامه محدودیت صادرات نفت میتواند به کاهش عرضه ارز و افزایش فشار بر نرخ ارز منجر شود؛ موضوعی که در صورت تداوم، احتمال انتقال شوک ارزی به قیمت کالاها و خدمات را افزایش میدهد.
در همین حال، آمریکا همچنان تحریمهای جدیدی علیه شبکههای مرتبط با تجارت نفت ایران اعمال میکند و فشار اقتصادی واشنگتن بر تهران ادامه دارد.
آینده اقتصاد ایران چه میشود؟
اقتصاد ایران تاکنون توانسته بخشی از فشار تحریمها را جذب کند، اما شرایط جدید بهدلیل همزمانی جنگ، محدودیت صادرات نفت و فشار بر مسیرهای مالی و تجاری، پیچیدهتر شده است.
اگر محدودیتهای صادرات نفت طولانی شود، مهمترین چالش ایران تأمین ارز و کنترل تورم خواهد بود. در مقابل، هرگونه کاهش تنش و بازگشت صادرات نفت به سطوح بالاتر میتواند بخشی از فشار اقتصادی را کاهش دهد.