به گزارش ایران جیب؛ روند بازگرداندن مهاجران افغانستانی از ایران و پاکستان در ماههای اخیر شدت گرفته و هزاران نفر ناچار شدهاند کشورهایی را ترک کنند که بسیاری از آنها سالها، و حتی تمام عمر خود، در آنجا زندگی کردهاند. مقصد این بازگشتها افغانستان است؛ کشوری که از سال 2021 تحت حاکمیت طالبان قرار دارد و همچنان با بحران اقتصادی، انسانی و محدودیتهای گسترده اجتماعی روبهرو است.
بازگشت به کشوری که برای برخی ناآشناست
ایران و پاکستان طی چند دهه گذشته میزبان میلیونها شهروند افغانستان بودهاند. جنگ، ناامنی، فقر و نبود فرصتهای اقتصادی از مهمترین عواملی بوده که افغانها را به این دو کشور همسایه کشانده است.
اکنون اما سیاستهای مهاجرتی سختگیرانهتر در تهران و اسلامآباد، بسیاری از این افراد را در برابر انتخاب دشواری قرار داده است: بازگشت به افغانستان یا مواجهه با بازداشت و اخراج.
در میان بازگشتکنندگان، افرادی حضور دارند که بخش عمده زندگی خود را خارج از افغانستان گذراندهاند و حتی برخی از کودکان و جوانان متولد ایران یا پاکستان، تجربهای از زندگی در افغانستان پیش از بازگشت نداشتهاند.
فشار بیشتر بر مهاجران در پاکستان
پاکستان نیز در سال 2026 روند برخورد با مهاجران افغانستانی فاقد مدارک معتبر را تشدید کرده است. گزارشها از افزایش ایستهای بازرسی، بررسی مدارک، بازداشت و اخراج مهاجران حکایت دارد.
دیدهبان حقوق بشر نیز پیشتر نسبت به افزایش یورشها، بازداشتهای خودسرانه و بازگرداندن اجباری مهاجران افغانستانی از پاکستان هشدار داده بود.
ایران؛ یکی از اصلیترین مسیرهای بازگشت
ایران نیز طی سالهای اخیر روند بازگرداندن مهاجران افغانستانی را افزایش داده است. شدت این روند به اندازهای بوده که سازمانهای بینالمللی نسبت به پیامدهای انسانی بازگشت گسترده مهاجران به افغانستان هشدار دادهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، تنها در یک بازه کمتر از یک ماه، بیش از 39 هزار نفر از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند؛ بخشی از این افراد به صورت اجباری و بخشی نیز به شکل داوطلبانه بازگشتهاند.
زندگی زیر سایه طالبان
مشکل اصلی برای بسیاری از بازگشتکنندگان، فقط از دست دادن خانه و شغل نیست؛ آنها باید زندگی خود را در کشوری از سر بگیرند که پس از بازگشت طالبان به قدرت، با محدودیتهای گسترده حقوق بشری و مشکلات اقتصادی مواجه است.
بهویژه زنان و دختران با محدودیتهای شدیدی در زمینه آموزش، اشتغال و حضور اجتماعی روبهرو هستند. دیدهبان حقوق بشر وضعیت حقوق بشر در افغانستان تحت حاکمیت طالبان را همچنان یکی از جدیترین بحرانهای حقوق بشری جهان توصیف کرده است.
برای خانوادههایی که سالها در ایران یا پاکستان زندگی کردهاند، بازگشت به چنین شرایطی میتواند به معنای از دست دادن شبکههای اجتماعی، منابع درآمد و دسترسی به خدماتی باشد که در کشور میزبان به آنها وابسته شده بودند.
بحران مهاجرت؛ مسئلهای فراتر از اخراج
افزایش بازگشت مهاجران، فشار مضاعفی بر افغانستان وارد میکند. کشوری که همزمان باید برای میلیونها نفر بازگشته، شغل، مسکن، خدمات درمانی و امکانات اولیه زندگی فراهم کند.
از همین رو، نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی بارها خواستار توقف بازگرداندن اجباری افرادی شدهاند که ممکن است در صورت بازگشت با خطرات جدی مواجه شوند.
در نهایت، موج جدید اخراج افغانها تنها یک مسئله مهاجرتی میان افغانستان و همسایگانش نیست؛ بلکه بحرانی انسانی است که پیامدهای آن میتواند سالها بر اقتصاد، امنیت و آینده میلیونها نفر در منطقه اثر بگذارد.