بازار خودرو در حالی وارد موج جدید افزایش قیمت شده که تورم مردادماه به 69.9 درصد رسیده است؛ شرایطی که از یک سو قدرت خرید خانوارها را کاهش داده و از سوی دیگر، خودرو را بیش از گذشته به یک دارایی سرمایهای و دلاری تبدیل کرده است.
به گزارش ایران جیب؛ تازهترین آمار تورم نشان میدهد فشار افزایش قیمتها همچنان در اقتصاد ایران ادامه دارد. در مردادماه 1405، تورم ماهانه به 3.4 درصد و تورم نقطهبهنقطه به 89 درصد رسید و تورم سالانه نیز در سطح 69.9 درصد قرار گرفت.
اما اثر این شرایط را میتوان به شکل ملموستری در بازار خودرو مشاهده کرد؛ بازاری که طی روزهای اخیر بار دیگر شاهد افزایش قابل توجه قیمت بسیاری از خودروهای پرتقاضا بوده است.
جهش قیمت خودرو در یک روز
در معاملات روز یکشنبه 8 شهریور، بخش قابل توجهی از خودروهای پرتقاضای ایرانخودرو و سایپا با افزایش قیمت مواجه شدند.
در این میان، دنا پلاس اتوماتیک با رشد 80 میلیون تومانی به حدود 3 میلیارد و 40 میلیون تومان رسید.
سورن پلاس XU7P نیز 70 میلیون تومان گران شد و قیمت آن به حدود 1 میلیارد و 750 میلیون تومان رسید.
همچنین تارا اتوماتیک با رشد 60 میلیون تومانی در محدوده 2 میلیارد و 940 میلیون تومان معامله شد.
در گروه سایپا نیز شاهین اتوماتیک پلاس در جمع خودروهایی قرار داشت که افزایش قیمت را تجربه کردند.
این رشدها در حالی اتفاق افتاده که بازار خودرو طی روزهای گذشته در برخی مدلها شاهد عقبنشینی محدود قیمتها بود؛ با این حال، موج جدید افزایش نرخها نشان میدهد کاهشهای قبلی چندان پایدار نبوده است.
چرا خودرو دوباره گران شد؟
یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر بازار خودرو، افزایش نرخ ارز و رشد قیمت طلا و در نتیجه افزایش انتظارات تورمی است.
خودرو در ایران اگرچه یک کالای مصرفی محسوب میشود، اما در سالهای اخیر برای بخشی از مردم به ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه نیز تبدیل شده است. به همین دلیل، هر زمان انتظارات نسبت به آینده نرخ ارز و تورم افزایش پیدا میکند، بازار خودرو نیز میتواند به سرعت واکنش نشان دهد.
در چنین شرایطی فروشندگان معمولاً خودرو را نه بر اساس قیمت خرید قبلی، بلکه با توجه به هزینه جایگزینی و انتظار افزایش قیمت در آینده قیمتگذاری میکنند. همین مسئله میتواند باعث شود قیمت خودرو حتی سریعتر از تورم عمومی حرکت کند.
خودرو از دسترس طبقه متوسط خارج میشود
مرتضی مصطفوی، کارشناس بازار خودرو، با اشاره به شرایط تورمی و نااطمینانی اقتصادی، معتقد است کاهش قدرت خرید باعث شده اولویتهای خانوارها تغییر کند.
به گفته او، وقتی هزینه کالاهای ضروری افزایش پیدا میکند، خودرو به تدریج از اولویت بسیاری از خانوارها خارج میشود. نتیجه این وضعیت، کاهش تقاضای واقعی در بازار خودرو است؛ بازاری که در سالهای گذشته بخش قابل توجهی از تقاضای آن را طبقه متوسط تشکیل میداد.
این کارشناس بازار خودرو معتقد است یکی از اتفاقات مهم در بازار فعلی، کاهش حضور طبقه متوسط است. تورم بالا و کاهش قدرت خرید باعث شده بخش بزرگی از خانوارهای متوسط دیگر توان خرید خودرو یا تعویض خودروی قبلی خود را نداشته باشند.
در مقابل، گروههای پردرآمد و صاحبان نقدینگی همچنان امکان حضور در بازار را دارند و همین موضوع میتواند سهم آنها را در تعیین قیمتها افزایش دهد.
خودرو؛ کالای مصرفی یا سرمایهای؟
یکی از تغییرات مهم بازار خودرو در سالهای اخیر، تغییر تدریجی ماهیت خودرو از یک کالای صرفاً مصرفی به دارایی سرمایهای است.
در شرایطی که ارزش پول ملی تحت فشار قرار دارد، برخی خریداران خودرو را به چشم ابزاری برای حفظ ارزش دارایی خود نگاه میکنند. این موضوع باعث میشود رفتار بازار صرفاً تابع میزان نیاز واقعی خانوارها نباشد.
در چنین بازاری، حتی اگر تقاضای مصرفی کاهش پیدا کند، حضور سرمایهگذاران و دارندگان نقدینگی میتواند مانع کاهش شدید قیمتها شود.
از سوی دیگر، محدودیت عرضه در برخی مدلها نیز باعث میشود قیمت خودرو در بازار آزاد الزاماً متناسب با تورم عمومی حرکت نکند و در برخی مقاطع با سرعت بیشتری افزایش یابد.
بازار خودرو دلاری شده است
مصطفوی همچنین معتقد است بازار خودرو در ایران به شکل محسوسی دلاری شده است. البته فعالان بازار فقط نرخ فعلی دلار را در نظر نمیگیرند، بلکه پیشبینی آنها از نرخ ارز در آینده نیز در قیمتگذاری خودرو اثر دارد.
به همین دلیل، حتی پیش از آنکه افزایش نرخ ارز بهطور کامل در هزینههای تولید یا واردات منعکس شود، ممکن است انتظارات ارزی باعث افزایش قیمت خودرو در بازار شود.
این موضوع بهخصوص در خودروهای وارداتی و مدلهایی که وابستگی بیشتری به قطعات و نهادههای خارجی دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تورم بالا، بازار خودرو را دو قطبی میکند
ادامه تورم و کاهش قدرت خرید میتواند بازار خودرو را به سمت دو گروه متفاوت سوق دهد؛ از یک طرف خانوارهایی که دیگر توان خرید خودرو ندارند و از طرف دیگر گروههایی که همچنان نقدینگی کافی برای خرید و نگهداری خودرو دارند.
در نتیجه، ممکن است حجم معاملات واقعی کاهش پیدا کند اما قیمتها همچنان صعودی باقی بمانند.
این وضعیت یکی از مهمترین ویژگیهای بازار فعلی خودرو است؛ بازاری که در آن کاهش قدرت خرید لزوماً به کاهش قیمت منجر نمیشود، زیرا انتظارات تورمی، نرخ ارز، محدودیت عرضه و رفتار سرمایهای خریداران همزمان بر قیمتها اثر میگذارند.
چشمانداز بازار خودرو
با توجه به تورم 69.9 درصدی و افزایش دوباره قیمت خودروهای پرتقاضا، به نظر میرسد بازار خودرو همچنان تحت تأثیر انتظارات تورمی قرار دارد.
اگر نوسانات ارزی ادامه پیدا کند و هزینههای تولید و واردات نیز افزایش یابد، فشار صعودی بر قیمت خودرو میتواند ادامهدار باشد. در مقابل، کاهش انتظارات تورمی، ثبات نرخ ارز و افزایش عرضه میتواند از شدت رشد قیمتها در بازار آزاد بکاهد.
با این حال، مسئله اصلی بازار خودرو دیگر فقط قیمت کارخانه یا هزینه تولید نیست؛ بلکه قدرت خرید مردم، نرخ ارز، انتظارات تورمی و حضور سرمایهگذاران در کنار میزان عرضه، مجموعه عواملی هستند که مسیر قیمت خودرو را تعیین میکنند.