ادعای لایروبی مخفیانه یک کریدور جدید در جنوب تنگه هرمز برای عبور نفتکشهای بزرگ، با تصاویر ماهوارهای و شواهد فنی موجود همخوانی ندارد. بررسیها نشان میدهد این محدوده پیش از جنگ نیز محل عبور کشتیها بوده و احتمالاً آنچه تغییر کرده، نحوه ناوبری و استفاده از مسیر است.
به گزارش ایران جیب، اخیراً یک حساب کاربری در شبکه اجتماعی ایکس با انتشار تصاویر ماهوارهای مدعی شده است که عملیاتی مخفیانه برای لایروبی و بازگشایی یک کریدور دریایی جدید در سمت عمانی تنگه هرمز انجام شده است؛ مسیری که گفته میشود میتواند امکان عبور نفتکشهای بزرگ را بدون قرار گرفتن در خط دید ایران فراهم کند.
با این حال، بررسی جزئیات فنی و تصاویر ماهوارهای، شواهد کافی برای تأیید چنین ادعایی ارائه نمیکند.
تصویر ماهوارهای جدید نیست
یکی از نخستین نکات درباره این ادعا، تاریخ تصویری است که به آن استناد شده است. تصویر مورد نظر مربوط به 11 ژوئیه است و نمیتوان صرفاً با تکیه بر آن، از ایجاد یک کریدور جدید در روزهای اخیر سخن گفت.
مهمتر از تاریخ تصویر، این پرسش است که آیا واقعاً عملیات گسترده لایروبی در این منطقه انجام شده است یا خیر.
لایروبی مسیر برای نفتکشهای بزرگ چقدر دشوار است؟
جنوب تنگه هرمز از نظر زمینشناسی منطقهای پیچیده محسوب میشود. امتداد ساختارهای زاگرس در این محدوده به زیر آب ادامه پیدا میکند و چینخوردگیها و گسلهای منطقه میناب در شکلگیری مجموعهای از جزایر صخرهای نقش داشتهاند.
در برخی نقاط این منطقه، عمق آب به حدود 80 تا 100 متر میرسد و ارتفاع جزایر اطراف نیز در برخی مناطق به حدود 300 متر میرسد.
بنابراین نمیتوان این محدوده را یک بستر ساده و کمعمق رسوبی دانست که بتوان با چند عملیات محدود لایروبی، طی مدت کوتاهی یک آبراه مناسب برای عبور نفتکشهای بسیار بزرگ ایجاد کرد.
اگر واقعاً قرار بود یک کریدور جدید برای عبور گسترده نفتکشها ساخته شود، چنین پروژهای به مطالعات هیدروگرافی، عملیات مهندسی گسترده، تجهیزات تخصصی و هزینه قابل توجه نیاز داشت.
احتمال تغییر در ناوبری بیشتر از لایروبی است
سناریوی محتملتر این است که به جای تغییر اساسی در بستر دریا، نقشههای دقیق عمقسنجی، مسیرهای امن، مختصات ناوبری و روش هدایت کشتیها بهروزرسانی شده باشد.
در چنین شرایطی، یک مسیر دریایی موجود میتواند بدون آنکه لزوماً عملیات عظیم لایروبی روی آن انجام شده باشد، برای عبور ایمنتر کشتیهای بزرگتر مورد استفاده قرار گیرد.
بهخصوص در شرایط افزایش ریسک تردد در تنگه هرمز، استفاده دقیقتر از مسیرهای موجود و ناوبری حرفهای میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
این مسیر پیش از جنگ هم مورد استفاده بوده است
نکته مهم دیگر این است که مسیر مورد اشاره ظاهراً یک مسیر کاملاً جدید نیست.
تصاویر ماهوارهای مربوط به سالهای پیش از جنگ، از جمله تصاویر سال 2022، نیز عبور کشتیها از این محدوده را نشان میدهند.
بنابراین مشاهده یک نفتکش در این مسیر بهتنهایی نمیتواند اثبات کند که یک کریدور جدید ایجاد شده است. اصل قابلیت کشتیرانی در این محدوده از گذشته وجود داشته است.
نفتکش موجود در تصاویر الزاماً VLCC نیست
از سوی دیگر، درباره ابعاد کشتی مشاهدهشده در تصاویر نیز ابهام وجود دارد.
مشخصات ظاهری این شناور لزوماً با یک VLCC غولپیکر مطابقت ندارد و ابعاد آن بیشتر میتواند با نفتکشهای کلاس LR1 همخوانی داشته باشد.
این دسته از نفتکشها معمولاً حدود 230 متر طول و حدود 30 متر عرض دارند و توان حمل چندصد هزار بشکه نفت را دارند.
عبور چنین کشتیای از فاصله میان جزایر، با توجه به عرض مسیر، جریان آب و احتمال انحراف، نیازمند ناوبری دقیق است. با این حال، سرعت کشتی هنگام عبور یا کاهش سرعت آن در ادامه مسیر، بهتنهایی نمیتواند نشانه اجرای یک عملیات ویژه یا ایجاد یک آبراه جدید باشد.
اگر این کریدور جدید است، چرا ترافیک نفتکشها گسترده نیست؟
یکی از مهمترین پرسشها درباره این ادعا، میزان ترافیک کشتیها در این مسیر است.
اگر قرار باشد این کریدور به مسیر اصلی انتقال میلیونها بشکه نفت تبدیل شده باشد، باید شاهد تردد مستمر تعداد قابل توجهی نفتکش باشیم.
برای انتقال روزانه حدود 7 میلیون بشکه نفت با نفتکشهایی در محدوده ظرفیت 200 تا 500 هزار بشکه، به تعداد زیادی حرکت کشتی در شبانهروز نیاز است. ضمن اینکه نفتکشهای خالی نیز باید برای بارگیری مجدد در جهت مخالف حرکت کنند.
بنابراین انتظار میرود در تصاویر ماهوارهای متعدد، الگوی مشخص و مستمری از رفتوآمد نفتکشها در این مسیر دیده شود؛ موضوعی که تاکنون به شکل پایدار مشاهده نشده است.
جمعبندی؛ کریدور جدید یا مسیر قدیمیِ فعالشده؟
شواهد موجود در حال حاضر بیشتر از آنکه نشاندهنده ساخت یک کریدور دریایی جدید از طریق لایروبی مخفیانه باشد، به استفاده سازمانیافتهتر از یک مسیر دریایی موجود اشاره دارد.
احتمال دارد مسیرهایی که پیشتر بیشتر توسط شناورهای کوچک و لنجها مورد استفاده قرار میگرفتند، با بهرهگیری از اطلاعات دقیق عمقسنجی، مختصات ناوبری و هدایت حرفهای، برای عبور کشتیهای بزرگتر نیز مورد استفاده قرار گرفته باشند.
بنابراین در شرایط فعلی، دقیقتر است گفته شود که احتمالاً یک مسیر قدیمی در جنوب تنگه هرمز دوباره فعالتر شده است؛ اما شواهد موجود برای تأیید ادعای «لایروبی مخفیانه یک کریدور جدید برای عبور VLCCها» کافی نیست.