برخلاف این تصور که اجرای سهمیهبندی بنزین بر مبنای کد ملی میتواند به نفع دهکهای پایین جامعه باشد، یک نماینده مجلس با استناد به دادههای پایگاه رفاهی وزارت تعاون اعلام کرد بخش قابل توجهی از خانوارهای کمدرآمد مالک خودرو هستند. به گفته او، افزایش قیمت بنزین در صورت اجرای طرح میتواند ماهانه حدود ۶ میلیون تومان به هزینه خانوارهای دارای خودرو در دهکهای پایین اضافه کند.
به گزارش ایران جیب به نقل از خبرگزاری تسنیم، میثم ظهوریان، نماینده مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از این فرض که خانوارهای کمدرآمد به دلیل نداشتن خودرو از سهمیهبندی بنزین بر اساس کد ملی منتفع میشوند، به آمار مالکیت خودرو در دهکهای مختلف درآمدی اشاره کرد.
۴۰ درصد پنج دهک پایین خودرو دارند
ظهوریان با استناد به اطلاعات پایگاه رفاهی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت اگرچه نرخ مالکیت خودرو در دهکهای پردرآمد بیشتر است، اما خودرو داشتن در میان خانوارهای کمدرآمد نیز سهم قابل توجهی دارد.
بر اساس آماری که این نماینده مجلس مطرح کرده است، ۴۰ درصد خانوارهای پنج دهک پایین درآمدی و ۴۷ درصد خانوارهای هفت دهک پایین دارای خودرو هستند.
به این ترتیب، نمیتوان تمام خانوارهای واقع در دهکهای پایین را به دلیل سطح درآمد، فاقد خودرو و در نتیجه مصون از آثار افزایش قیمت بنزین در نظر گرفت.
افزایش قیمت بنزین میتواند ماهانه ۶ میلیون تومان هزینه ایجاد کند
ظهوریان در ادامه با اشاره به فرض افزایش قیمت بازار بنزین به حدود ۶۰ هزار تومان در صورت اجرای طرح سهمیهبندی، برآورد کرد که بهطور میانگین حدود ۶ میلیون تومان در ماه به هزینه خانوارهای دارای خودرو در دهکهای پایین اضافه شود.
این رقم برای خانوارهایی که درآمد محدودی دارند، میتواند سهم قابل توجهی از بودجه ماهانه را به خود اختصاص دهد و سایر هزینههای ضروری مانند خوراک، مسکن و درمان را تحت فشار قرار دهد.
خودروهای فرسوده هزینه بنزین را بیشتر میکنند
یکی دیگر از نکاتی که این نماینده مجلس بر آن تأکید کرده، وضعیت خودروهای مورد استفاده خانوارهای کمدرآمد است.
به گفته ظهوریان، خودروهای متعلق به این خانوارها در بسیاری از موارد فرسودهتر و پرمصرفتر هستند. بنابراین اگر قیمت بنزین افزایش پیدا کند، هزینه واقعی استفاده از خودرو برای این گروه ممکن است حتی بیشتر از میانگین محاسبهشده باشد.
این موضوع باعث میشود سیاست قیمتگذاری سوخت، بدون در نظر گرفتن نوع خودرو و میزان مصرف، آثار متفاوتی بر خانوارها داشته باشد.
چرا کاهش مصرف برای خانوارهای کمدرآمد آسان نیست؟
ظهوریان همچنین به محدودیت خانوارهای کمدرآمد در انتخاب محل زندگی و محل کار اشاره کرد.
خانوارهایی که درآمد پایینتری دارند معمولاً امکان کمتری برای انتخاب مسکن نزدیک محل کار یا جابهجایی به مناطق مناسبتر دارند. در نتیجه، کاهش مصرف بنزین از طریق کوتاه کردن مسیرهای روزانه یا تغییر محل سکونت برای آنها به آسانی امکانپذیر نیست.
از این منظر، افزایش قیمت سوخت میتواند برای خانوارهایی که ناچار به طی مسافتهای طولانی برای کار هستند، فشار بیشتری ایجاد کند.
سهمیهبندی بنزین؛ برندگان و بازندگان چه کسانی هستند؟
آمار مطرحشده نشان میدهد ارزیابی آثار سهمیهبندی بنزین تنها با بررسی خانوارهای فاقد خودرو کافی نیست. بخشی از دهکهای پایین نیز مالک خودرو هستند و افزایش هزینه سوخت مستقیماً بر بودجه آنها اثر میگذارد.
بنابراین در صورت اجرای هرگونه طرح جدید بنزینی، نوع خودرو، میزان مصرف، فاصله محل سکونت تا محل کار و درآمد خانوار نیز باید در محاسبات توزیعی مورد توجه قرار گیرد؛ در غیر این صورت ممکن است سیاستی که با هدف حمایت از اقشار کمدرآمد طراحی شده، برای بخشی از همین خانوارها به افزایش هزینههای ماهانه منجر شود.