با افزایش ناترازی روزانه بنزین به حدود 10 تا 15 میلیون لیتر، ضرورت اصلاح الگوی مصرف بیش از گذشته مطرح شده است؛ با این حال کارشناسان معتقدند موفقیت هر طرحی بیش از آنکه به انتخاب میان افزایش قیمت یا تغییر سهمیهبندی وابسته باشد، به جلب اعتماد و همراهی مردم بستگی دارد.
به گزارش ایران جیب، سعید داغینه، مدیر اندیشکده توسعه پایدار انرژی «پایا»، با اشاره به مصرف روزانه ۱۲۵ تا ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین در کشور گفت عرضه فعلی حدود ۱۱۵ تا ۱۲۰ میلیون لیتر است و ادامه رشد مصرف میتواند این ناترازی را تشدید کند.
در شرایط فعلی دو گزینه اصلی شامل اصلاح قیمت بنزین و بازطراحی سهمیهبندی مطرح است. افزایش قیمت میتواند مصرف را کاهش دهد، اما خطر ایجاد فشار تورمی و معیشتی را به همراه دارد. تغییر سهمیهبندی نیز ممکن است مصرفکنندگان غیرضروری، از جمله دارندگان چند خودرو را هدف قرار دهد، اما بدون اصلاح قیمت تضمینی برای کاهش جدی تقاضا وجود ندارد.
به اعتقاد کارشناسان، اجرای موفق اصلاحات بنزینی نیازمند نوعی «قرارداد اجتماعی» است؛ به این معنا که دولت پیش از اجرای طرح، نحوه حمایت از خانوارها، حملونقل و تولید را مشخص کرده و تغییرات را بهصورت مرحلهای و شفاف اجرا کند.
در این مدل، مفهوم «حق انرژی شهروندی» میتواند جایگزین یارانه پنهان شود تا سهم مردم از منابع انرژی مشخص و قابلمحاسبه باشد. همچنین منابع حاصل از اصلاح قیمت باید بهصورت شفاف برای مواردی مانند حمایت معیشتی، حملونقل، درمان و آموزش هزینه شود.
در نهایت، اصلاح قیمت یا سهمیه بنزین زمانی میتواند نتیجهبخش باشد که با حمایت پیش از اجرا، شفافیت، پیشبینیپذیری و اعتماد عمومی همراه شود؛ در غیر این صورت حتی مناسبترین مدل اقتصادی نیز ممکن است با چالش اجتماعی روبهرو شود.