100 روز پس از آغاز فشارهای دریایی آمریکا علیه ایران، تجارت خارجی کشور با وجود افزایش هزینهها و محدودیتها متوقف نشده است. مسیرهای جدید زمینی، استفاده بیشتر از ظرفیت کشورهای همسایه و فعالتر شدن بنادر شمالی، بخشی از راهکارهای ایران برای حفظ جریان واردات و صادرات بوده است.
به گزارش ایران جیب، فشارهای دریایی علیه ایران با هدف محدود کردن مسیرهای تجاری و افزایش فشار اقتصادی اعمال شد، اما پس از گذشت 100 روز، جریان ورود کالا به کشور همچنان ادامه دارد. این دوره نشان داد اقتصاد ایران برای مقابله با محدودیتها به سمت استفاده از مسیرهای جایگزین، توسعه همکاری با همسایگان و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی حرکت کرده است.
محاصره دریایی و آزمون زنجیره تأمین ایران
فشارهای دریایی، زنجیره تأمین ایران را با چند پرسش مهم روبهرو کرد:
آیا کالاهای ضروری میتوانند وارد کشور شوند؟
در صورت محدود شدن بنادر جنوبی، مسیر جایگزین چیست؟
انتقال پول و تسویه تجارت خارجی چگونه انجام میشود؟
پاسخ این سوالها در مجموعهای از اقدامات مانند استفاده از ظرفیت پاکستان، توسعه مسیرهای شمالی، همکاری با روسیه و افزایش نقش گمرکها دیده شد.
پاکستان به مسیر جدید تجارت ایران تبدیل شد
یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین، استفاده از ظرفیت پاکستان بود. در این مسیر، کالا از بنادر پاکستان وارد شده و پس از انتقال زمینی به مرزهای ایران، وارد شبکه حملونقل کشور میشود.
این مسیر اگرچه هنوز با چالشهایی مانند هماهنگی گمرکی، حملونقل و بیمه مواجه است، اما نشان داد کشورهای همسایه میتوانند نقش مهمی در حفظ تجارت ایران داشته باشند.
افزایش اهمیت بنادر شمالی ایران
در سالهای گذشته بیشتر تمرکز تجارت ایران بر بنادر جنوبی مانند بندرعباس و چابهار بود، اما محدودیتهای جدید باعث شد ظرفیت دریای خزر و بنادر شمالی اهمیت بیشتری پیدا کند.
افزایش رفتوآمد کشتیها در بنادر شمالی و رشد انتقال کالاهایی مانند غلات، نشان میدهد کریدور شمالی میتواند بخشی از بار تجاری کشور را بر عهده بگیرد.
روسیه و توسعه مسیرهای مالی و تجاری
همکاری ایران و روسیه در حوزه بانکی و حملونقل نیز در این دوره مورد توجه قرار گرفت. اتصال شبکههای پرداخت و ایجاد مسیرهای مالی مستقل از سیستمهای غربی، از جمله برنامههایی است که برای کاهش محدودیتهای بانکی دنبال میشود.
با این حال، کارشناسان معتقدند توسعه واقعی تجارت نیازمند زیرساختهای کاملتر، از جمله شبکه ریلی و سازوکارهای پایدار مالی است.
رشت - آستارا؛ حلقه مفقوده کریدور شمال - جنوب
یکی از مهمترین چالشهای حملونقل ایران، تکمیل مسیر ریلی رشت - آستارا است. این خط ریلی به طول حدود 162 کیلومتر میتواند بخش مهمی از کریدور شمال - جنوب را تکمیل کند.
نبود این اتصال باعث میشود بخشی از کالاها مجبور به تغییر شیوه حمل از قطار به کامیون شوند که هزینه و زمان انتقال را افزایش میدهد.
چابهار؛ ظرفیت بزرگ در انتظار تکمیل
راهآهن چابهار - زاهدان نیز یکی دیگر از پروژههای مهم برای توسعه تجارت ایران است. تکمیل این مسیر میتواند دسترسی ایران به افغانستان و آسیای مرکزی را تقویت کرده و نقش بندر چابهار را در تجارت منطقهای افزایش دهد.
درس اصلی 100 روز فشار اقتصادی
تجربه این دوره نشان داد ایران ظرفیتهای متعددی برای حفظ تجارت دارد، اما بسیاری از این ظرفیتها هنوز به شکل واکنشی فعال میشوند.
فعال شدن سریعتر گمرکها، استفاده از مسیرهای جایگزین و توسعه همکاری با کشورهای منطقه، بخشی از توان موجود کشور را نشان داد؛ اما کارشناسان معتقدند برای ایجاد تابآوری واقعی، این اقدامات باید از حالت اضطراری خارج شده و به برنامه دائمی تبدیل شوند.
آینده تجارت ایران؛ چند مسیر به جای یک مسیر
تجربه 100 روز گذشته یک پیام مهم برای اقتصاد ایران دارد؛ وابستگی به یک بندر، یک مسیر مالی یا یک شریک تجاری میتواند آسیبپذیری ایجاد کند.
ایجاد شبکهای از مسیرهای مختلف شامل:
بنادر جنوبی و شمالی
کریدور شمال - جنوب
همکاری با روسیه، چین و کشورهای منطقه
سیستمهای مالی مستقل
گمرکهای سریعتر
میتواند هزینه تحریمها را کاهش دهد و تجارت کشور را مقاومتر کند.