به گزارش ایران جیب، موضوع اصلاح قانون مهریه در سال 1405 بار دیگر به یکی از بحثهای مهم اجتماعی و حقوقی تبدیل شده است؛ اما برخلاف برخی مطالب منتشرشده در فضای مجازی، مهریه به 14 سکه محدود نشده است. آنچه در طرح اصلاح قوانین محکومیتهای مالی مطرح شده، مربوط به ضمانت اجرای عدم پرداخت مهریه و نحوه برخورد با محکوم مالی است، نه تعیین سقف برای میزان مهریه.
در روزهای اخیر نیز درباره وضعیت این طرح روایتهای متفاوتی منتشر شده و به همین دلیل، تشخیص تفاوت میان «میزان مهریه» و «سقف برخورد کیفری یا ضمانت اجرای آن» اهمیت زیادی دارد.
آیا مهریه در سال 1405 به 14 سکه محدود شده است؟
خیر. 14 سکه به معنای سقف تعیین مهریه نیست.
وزیر دادگستری نیز پیشتر صراحتاً اعلام کرده بود که «مهریه قرار نیست 14 سکه شود» و میزان مهریه همچنان بر اساس توافق زن و مرد تعیین میشود. به گفته او، تغییرات مطرحشده مربوط به ضمانت اجرای مهریه است و اصل حق مالی زن تغییر نمیکند.
بنابراین اگر زوجین در عقدنامه مثلاً 50، 100 یا تعداد بیشتری سکه بهعنوان مهریه تعیین کنند، اصل تعهد مالی ناشی از آن همچنان موضوع قرارداد ازدواج است و عدد 14 به خودی خود باعث حذف مازاد مهریه نمیشود.
ماجرای 14 سکه از کجا شروع شد؟
در جریان بررسی طرح اصلاح قانون محکومیتهای مالی در مجلس، موضوع کاهش سقف ضمانت اجرای حبس مهریه از 110 سکه به 14 سکه مطرح شد.
همین موضوع باعث شد در فضای مجازی این برداشت شکل بگیرد که قانون جدید، مهریه را به 14 سکه کاهش داده است؛ در حالی که این دو موضوع با یکدیگر تفاوت دارند.
در واقع، بحث اصلی درباره این بود که تا چه میزان از مهریه میتواند مبنای اعمال ضمانت اجرای کیفری و حبس قرار گیرد، نه اینکه زن فقط حق مطالبه 14 سکه داشته باشد.
البته روند بررسی این موضوع نیز بدون اختلاف نبوده است. در مقطعی مجلس ماده مربوط به تعیین سقف کیفری مهریه را برای بررسی بیشتر به کمیسیون قضایی بازگرداند.
آیا قانون 110 سکه همچنان ملاک است؟
عدد 110 سکه در قانون فعلی از گذشته بهعنوان یکی از مهمترین اعداد در موضوع ضمانت اجرای مهریه مطرح بوده است.
اما باید توجه داشت که 110 سکه به معنای سقف مهریه نیست. زن میتواند مهریه بیشتری تعیین و مطالبه کند؛ بحث 110 سکه عمدتاً به ضمانت اجرای قانونی و شرایط اعمال حبس مربوط میشود.
در طرح اصلاحی نیز درباره حفظ یا تغییر این سازوکار بحثهای مختلفی در مجلس و دولت مطرح شده است. حتی در مقطعی گزارشهایی از توافق کمیسیون قضایی مجلس برای حفظ عدد 110 سکه و استفاده از پابند الکترونیکی منتشر شد.
پابند الکترونیکی جایگزین زندان میشود؟
یکی از مهمترین بخشهای طرح اصلاح قانون محکومیتهای مالی، استفاده از پابند الکترونیکی بهعنوان جایگزین حبس برای برخی محکومان مالی از جمله محکومان مهریه است.
وزیر دادگستری اعلام کرده بود که هدف این طرح، حذف محدودیتهای مرتبط با حبس و استفاده از پابند الکترونیکی برای محکومان مهریه است.
این موضوع به این معنا نیست که بدهی مهریه بخشیده میشود.
به بیان ساده، تغییر احتمالی در شیوه اجرای حکم است، نه حذف اصل بدهی. بنابراین مردی که به پرداخت مهریه محکوم شده، همچنان در صورت وجود شرایط قانونی مسئول پرداخت بدهی خواهد بود؛ اما ممکن است به جای تحمل حبس، تحت نظارت الکترونیکی قرار گیرد.
آیا با پابند الکترونیکی مهریه بخشیده میشود؟
خیر.
پابند الکترونیکی در این بحث، جایگزین روش حبس است و به معنی بخشش مهریه نیست.
بنابراین باید میان سه موضوع تفاوت قائل شد:
اصل مهریه: حق مالی زن است.
مطالبه مهریه: زن میتواند مطابق قانون آن را مطالبه کند.
ضمانت اجرای عدم پرداخت: قانون تعیین میکند در صورت ناتوانی یا امتناع از پرداخت، چه اقداماتی امکانپذیر باشد.
اصلاحات پیشنهادی عمدتاً بخش سوم را هدف قرار دادهاند.
اگر مهریه بیشتر از 14 یا 110 سکه باشد چه میشود؟
یکی از مهمترین ابهامات همین موضوع است.
اگر مهریه مثلاً 200 سکه تعیین شده باشد، این به معنای آن نیست که زن فقط 14 یا 110 سکه مالک است. میزان تعهد مالی همچنان مطابق عقدنامه خواهد بود.
بحث درباره سقفهای 14 یا 110 سکه به ضمانت اجرای قانونی مربوط میشود؛ یعنی اینکه در صورت عدم پرداخت و وجود شرایط قانونی، چه ابزارهایی برای الزام زوج به اجرای حکم قابل استفاده باشد.
به همین دلیل، تیترهایی مانند «مهریه فقط 14 سکه شد» میتواند باعث برداشت اشتباه از وضعیت حقوقی موضوع شود.
دولت با کاهش سقف مهریه مخالف است
دولت و معاونت امور زنان ریاستجمهوری پیشتر با نسخهای از طرح که کاهش سقف ضمانت اجرای مهریه از 110 به 14 سکه را مطرح میکرد، مخالفت کرده بودند. گزارشهای منتشرشده در آن مقطع نیز از حذف عدد 14 از نسخه مورد بررسی خبر داده بودند.
در ادامه، موضوع استفاده از پابند الکترونیکی بهعنوان جایگزین حبس بیشتر مورد توجه قرار گرفت.
تکلیف مهریههای ثبتشده قبلی چه میشود؟
یکی از پرسشهای مهم برای زوجهایی که پیش از تصویب نهایی هر اصلاحیهای ازدواج کردهاند، این است که آیا قانون جدید شامل مهریههای قبلی نیز خواهد شد یا خیر.
پاسخ این سؤال به متن نهایی قانون، زمان تصویب، لازمالاجرا شدن آن و مقررات مربوط به نحوه اجرای احکام قبلی بستگی دارد. بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس خبرهای مربوط به طرح مجلس اعلام کرد که تمام پروندههای قبلی بهصورت خودکار مشمول مقررات جدید خواهند شد.
آیا زن همچنان میتواند مهریه را مطالبه کند؟
بله.
اصلاح قانون محکومیتهای مالی به معنای حذف حق مطالبه مهریه نیست. مهریه همچنان یک حق مالی برای زن محسوب میشود و زن میتواند مطابق مقررات قانونی برای دریافت آن اقدام کند. وزیر دادگستری نیز تأکید کرده بود که اصل توافق زوجین درباره مهریه تغییر نکرده است.
عندالمطالبه و عندالاستطاعه چه تفاوتی دارند؟
موضوع دیگری که در بحث اصلاح قانون مهریه مطرح شده، تفاوت میان مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه است.
در مهریه عندالمطالبه، زن اصولاً میتواند پس از ایجاد حق، پرداخت مهریه را مطالبه کند؛ اما در عندالاستطاعه، اثبات توانایی مالی زوج برای پرداخت، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در سالهای اخیر پیشنهادهایی درباره تغییر نحوه درج مهریه و حرکت به سمت عندالاستطاعه مطرح شده، اما این موضوع را نباید با طرح 14 سکه یا پابند الکترونیکی یکی دانست.
وضعیت قانون مهریه در مرداد 1405
با توجه به آخرین گزارشهای منتشرشده، نمیتوان گفت قانون جدیدی که مهریه را به 14 سکه محدود کرده، نهایی و لازمالاجرا شده است.
موضوع در قالب اصلاح قوانین محکومیتهای مالی دنبال شده و محور اصلی آن شامل تغییر ضمانت اجرای محکومیتهای مالی، کاهش یا تغییر نقش حبس و استفاده از ابزارهایی مانند پابند الکترونیکی است. همچنین درباره سقف 14 یا 110 سکه در مراحل مختلف بررسی، مواضع متفاوتی مطرح شده و برخی مواد نیز برای بررسی بیشتر به کمیسیون قضایی بازگشتهاند.
بنابراین تا زمان تصویب نهایی، تأیید شورای نگهبان و ابلاغ قانون، نباید اخبار مربوط به طرحها و پیشنهادهای مجلس را بهعنوان «قانون قطعی جدید مهریه» تلقی کرد.