به گزارش ایران جیب، ماجرای عرضه بنزین با نرخ 87 هزار و 200 تومان در استان کرمان و توقف آن تنها چند ساعت پس از اعلام، بار دیگر بحث ناترازی بنزین و آینده قیمت سوخت در کشور را به صدر اخبار اقتصادی آورد. این اتفاق در حالی رخ داد که دولت پیشتر بر اطلاعرسانی و پرهیز از اجرای ناگهانی هرگونه سیاست جدید در حوزه بنزین تأکید کرده بود.
بنزین 87 هزار تومانی در کرمان متوقف شد
شامگاه 21 مرداد 1405 خبر عرضه بنزین با نرخ 87 هزار و 200 تومان در جایگاههای استان کرمان منتشر شد؛ طرحی که قرار بود بهصورت آزمایشی اجرا شود، اما در فاصله کوتاهی متوقف شد.
بر اساس جزئیات اعلامشده، در این طرح قرار بود سهمیه بنزین با نرخهای یارانهای و نیمهیارانهای در اختیار مردم قرار گیرد و مصرف مازاد بر سهمیه تعیینشده، با نرخ متناسب با هزینه تأمین و واردات عرضه شود.
رضا سپهوند، نماینده مردم خرمآباد، درباره جزئیات طرح گفته بود قرار بود 60 لیتر بنزین با نرخ 1500 تومان، 50 لیتر با نرخ 3000 تومان و 40 لیتر با نرخ 5000 تومان در کارت سوخت افراد شارژ شود. به این ترتیب، مجموع سهمیه در کارت سوخت به 150 لیتر میرسید و مصرف بالاتر از این میزان با نرخ 87 هزار و 200 تومان محاسبه میشد.
با این حال، اجرای طرح متوقف شد و مسئولان اعلام کردند تصمیم نهایی درباره تغییر شیوه عرضه یا قیمت بنزین هنوز اتخاذ نشده است.
چرا دولت با ناترازی بنزین مواجه شده است؟
مسئله اصلی بنزین در ایران، فاصله میان تولید و مصرف است. برآوردهای مطرحشده نشان میدهد مصرف روزانه بنزین در کشور در بسیاری از روزها به بیش از 135 میلیون لیتر میرسد و در روزهای اوج سفر حتی به حدود 145 میلیون لیتر نیز افزایش پیدا میکند.
در مقابل، میزان تولید داخلی در مقاطع مختلف حدود 120 تا 125 میلیون لیتر در روز برآورد شده است. به این ترتیب، کشور در برخی روزها با کسری 10 تا 20 میلیون لیتری مواجه میشود.
این شکاف تنها به افزایش مصرف مربوط نیست و عواملی مانند فرسودگی ناوگان حملونقل، مصرف بالای خودروهای داخلی، قاچاق سوخت، رشد تعداد خودروها و پایین بودن قیمت بنزین نیز در تشدید ناترازی نقش دارند.
3 سناریو برای مدیریت ناترازی بنزین
در شرایط فعلی، چند سناریو برای مدیریت مصرف و کاهش کسری بنزین مطرح است؛ با این حال، هیچکدام از این گزینهها هنوز به تصمیم نهایی و عمومی تبدیل نشدهاند.
1. محدود کردن عرضه به میزان تولید داخلی
در این سناریو میزان عرضه بنزین به سطح تولید داخلی نزدیک میشود. اجرای چنین سیاستی میتواند وابستگی به واردات و مصرف ذخایر را کاهش دهد، اما احتمال ایجاد صفهای طولانی و محدودیت دسترسی به سوخت را افزایش میدهد.
2. حفظ سهمیه و عرضه مازاد با نرخ غیر یارانهای
در این مدل، سهمیههای فعلی حفظ میشوند و مصرف بالاتر از سهمیه با نرخی متناسب با هزینه تأمین، واردات یا قیمت تمامشده عرضه خواهد شد.
طرح متوقفشده کرمان را میتوان نمونهای از همین رویکرد دانست؛ هرچند نرخ 87 هزار و 200 تومان اعلامشده در این استان واکنشهای گستردهای ایجاد کرد.
3. بازطراحی نحوه توزیع یارانه بنزین
سناریوی دیگر، تغییر شیوه توزیع یارانه است. در این مدل، بخشی از یارانه سوخت میتواند به حملونقل عمومی بر اساس پیمایش اختصاص پیدا کند و بخش دیگری نیز به شکل مستقیمتر میان مردم توزیع شود.
هدف چنین طرحی آن است که یارانه بنزین از وضعیت فعلی خارج شده و توزیع آن عادلانهتر شود.
واکنش مجلس به بنزین 87 هزار تومانی
اعلام نرخ 87 هزار و 200 تومان در کرمان با واکنش برخی نمایندگان مجلس مواجه شد.
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به توقف طرح اعلام کرد نمایندگان از موضوع غافلگیر شدهاند و اجرای آن را مورد بررسی قرار خواهند داد.
همچنین برخی نمایندگان تأکید کردهاند که هرگونه تغییر در قیمت یا شیوه عرضه بنزین باید با هماهنگی دستگاههای تصمیمگیر و اطلاعرسانی شفاف به مردم انجام شود.
آیا قیمت بنزین افزایش پیدا میکند؟
در شرایط فعلی نمیتوان از افزایش قطعی قیمت بنزین سخن گفت. آنچه روشن است، افزایش فشار ناشی از ناترازی سوخت بر بودجه، منابع ارزی و ذخایر کشور است.
دولت از یک سو با رشد مصرف و محدودیت تولید مواجه است و از سوی دیگر، افزایش ناگهانی قیمت بنزین میتواند تبعات اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته باشد.
به همین دلیل، به نظر میرسد سیاستگذار بهدنبال مدلی باشد که ضمن کنترل مصرف، از ایجاد شوک قیمتی نیز جلوگیری کند.
درس مهم ماجرای کرمان
تجربه کرمان نشان داد که حتی اعلام یک طرح آزمایشی درباره بنزین میتواند واکنش گستردهای در جامعه ایجاد کند. حساسیت موضوع بنزین به حدی است که هرگونه تصمیم درباره قیمت یا سهمیه، بدون اطلاعرسانی قبلی و آمادهسازی افکار عمومی، میتواند به افزایش نگرانیها منجر شود.
در نتیجه، چالش اصلی دولت تنها پیدا کردن راهی برای جبران کسری بنزین نیست؛ بلکه نحوه تقسیم هزینه ناترازی میان دولت، مصرفکنندگان و اقتصاد کشور نیز اهمیت زیادی دارد.