به گزارش ایران جیب، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در تازهترین هشدار خود به کشورهای اروپایی اعلام کرد اگر دولتهای اروپایی اقدام به توقیف کشتیهای تجاری روسیه کنند، مسکو نیز بهصورت متقابل کشتیهای متعلق به کشورهای اروپایی را توقیف خواهد کرد؛ اقدامی که میتواند تنش میان روسیه و اروپا را از حوزه تحریمهای اقتصادی به عرصه کشتیرانی و تجارت دریایی بکشاند.
پوتین روز چهارشنبه 12 اوت 2026، هنگام نظارت بر رزمایشهای دریایی روسیه در شرق دور این کشور، گفت مسکو در صورت توقیف کشتیهای روسی «پاسخ متقابل» خواهد داد و این پاسخ الزاماً در همان منطقهای که کشتی روسی هدف قرار گرفته، انجام نخواهد شد.
هشدار صریح پوتین به اروپا
رئیسجمهور روسیه اقدامات برخی کشورهای اروپایی علیه کشتیهای روسی را مغایر با قوانین بینالمللی دریانوردی دانست و گفت کشورهای اروپایی در حال بررسی اقداماتی برای توقیف کشتیها و فروش محمولههای آنها هستند.
پوتین هشدار داد اگر چنین اقداماتی عملی شود، روسیه نیز «به همان شکل» پاسخ خواهد داد؛ با این تفاوت که محل واکنش روسیه میتواند هر نقطهای باشد که مسکو آن را مناسب بداند.
این بخش از سخنان پوتین اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا تهدید روسیه صرفاً به آبهای نزدیک اروپا محدود نشده و از امکان اقدام علیه کشتیهای اروپایی در مناطق دیگر نیز سخن گفته شده است.
ماجرای ناوگان سایه روسیه چیست؟
ریشه این تنش به افزایش فشار کشورهای اروپایی علیه ناوگان موسوم به «ناوگان سایه روسیه» بازمیگردد.
ناوگان سایه به مجموعهای از نفتکشها و کشتیهای تجاری گفته میشود که از آنها برای انتقال نفت و سایر کالاهای روسیه و دور زدن محدودیتهای تحریمی غرب استفاده میشود. اتحادیه اروپا در سالهای اخیر فهرست کشتیهای مشمول تحریم را بهطور قابلتوجهی افزایش داده و دسترسی بسیاری از آنها به بنادر و خدمات دریایی را محدود کرده است.
در جدیدترین موضعگیری مسکو، روسیه اقدامات اروپا علیه این کشتیها را تعرض به تجارت دریایی خود میداند؛ در حالی که کشورهای اروپایی، مقابله با ناوگان سایه را بخشی از اجرای تحریمهای روسیه عنوان میکنند.
فرمانده ناوگان اقیانوس آرام روسیه چه گفت؟
همزمان با اظهارات پوتین، ویکتور لینا، فرمانده ناوگان اقیانوس آرام روسیه، اعلام کرد نیروهای روسی توانایی بازرسی و توقیف کشتیهای متعلق به کشورهای «غیردوست» را دارند.
بر اساس گزارشها، او مشخصاً به کشتیهایی با پرچمهای مرتبط با کشورهایی مانند بریتانیا و فرانسه اشاره کرده و مدعی شده است که برخی از این کشتیها از پرچمهای دیگر کشورها برای حمل محموله استفاده میکنند.
این اظهارات در کنار تهدید مستقیم پوتین نشان میدهد موضوع از یک هشدار سیاسی ساده فراتر رفته و مقامهای نظامی روسیه نیز درباره امکان اجرای چنین اقدامی صحبت کردهاند.
واکنش روسیه به عملیات دریایی اروپا
مسکو همچنین نسبت به فعالیت عملیات دریایی اتحادیه اروپا، از جمله عملیات «ایرینی»، اعتراض کرده است.
روسیه مدعی است برخی بازرسیهای انجامشده توسط کشورهای اروپایی علیه کشتیهای مرتبط با روسیه مبنای قانونی کافی ندارند و میتوانند آزادی کشتیرانی تجاری را با خطر مواجه کنند.
در مقابل، کشورهای اروپایی تلاش برای شناسایی و محدود کردن فعالیت کشتیهای مرتبط با دور زدن تحریمها را بخشی از سیاست فشار اقتصادی علیه مسکو میدانند.
آیا خطر درگیری دریایی روسیه و اروپا افزایش یافته است؟
تهدید جدید پوتین میتواند یکی از جدیترین نشانههای احتمال گسترش تقابل روسیه و اروپا به حوزه کشتیرانی تجاری باشد.
اگر یک کشور اروپایی یک کشتی روسی را توقیف کند و روسیه نیز در واکنش یک کشتی اروپایی را متوقف یا توقیف کند، احتمال شکلگیری یک چرخه اقدام و تلافی وجود خواهد داشت.
اهمیت موضوع از آنجا بیشتر میشود که تجارت دریایی جهانی به مسیرهای بینالمللی و آبراههای راهبردی وابسته است. هرگونه افزایش درگیری میان کشتیهای نظامی و تجاری میتواند هزینه بیمه، حملونقل و ریسک فعالیت شرکتهای کشتیرانی را افزایش دهد.
با این حال، سخنان پوتین در شرایط فعلی یک تهدید و هشدار سیاسی ـ نظامی محسوب میشود و به معنای آغاز عملیات گسترده علیه کشتیهای اروپایی نیست.
پیام روسیه به اروپا چیست؟
پیام اصلی کرملین این است که مسکو قصد ندارد اقدامات دریایی اروپا علیه کشتیهای روسی را بدون پاسخ باقی بگذارد.
پوتین با استفاده از عبارت «هر جا که لازم بدانیم»، تلاش کرده است دامنه عدمقطعیت درباره محل و نوع واکنش احتمالی روسیه را افزایش دهد. از نگاه مسکو، چنین موضعی میتواند بهعنوان یک عامل بازدارنده عمل کند و کشورهای اروپایی را از برداشتن گامهای بعدی علیه کشتیهای روسی منصرف کند.
اروپا در برابر تهدید پوتین چه خواهد کرد؟
اکنون یکی از پرسشهای مهم این است که کشورهای اروپایی تا چه اندازه حاضرند سیاست خود علیه ناوگان سایه روسیه را ادامه دهند.
اتحادیه اروپا پیش از این نیز تعداد زیادی از کشتیهای مرتبط با ناوگان سایه را در فهرست تحریم قرار داده و محدودیتهایی برای دسترسی آنها به بنادر و خدمات دریایی اعمال کرده است.
در صورت ادامه اقدامات اجرایی و توقیف کشتیهای روسی، واکنش بعدی مسکو میتواند آزمونی جدی برای میزان تحمل دو طرف و همچنین قواعد حاکم بر آزادی کشتیرانی در آبهای بینالمللی باشد.
یک هشدار برای بازار انرژی و حملونقل
از آنجا که بخش قابلتوجهی از ناوگان مورد مناقشه، نفتکشها و کشتیهای حمل انرژی هستند، افزایش تنش دریایی میتواند پیامدهایی فراتر از روابط روسیه و اروپا داشته باشد.
هرگونه اختلال در مسیرهای حمل نفت، افزایش بازرسی کشتیها یا بالا رفتن خطر توقیف میتواند هزینه حمل محمولههای انرژی و نرخ بیمه کشتیها را افزایش دهد. در صورت تشدید بحران، بازار نفت نیز ممکن است نسبت به افزایش ریسک عرضه واکنش نشان دهد.