با وجود ادامه رایزنیها برای بازگشایی مسیرهای دریایی در منطقه، سازوکار آینده مدیریت تنگه هرمز همچنان با اختلافهای جدی میان ایران و عمان روبهرو است. تعیین مسیر عبور کشتیها، نحوه دریافت هزینه، عملیات مینزدایی و مدل مدیریت این آبراه راهبردی، چهار محور اصلی اختلافات در مذاکرات عنوان شده است.
اختلاف بر سر مدل مدیریت تنگه هرمز
به گزارش «ایران جیب»، در شرایطی که تنشهای نظامی در منطقه کاهش نسبی یافته، موضوع نحوه اداره تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین پروندههای مذاکراتی میان ایران، عمان و طرفهای بینالمللی محسوب میشود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، عمان پیشنهادی برای ایجاد یک سازوکار منطقهای مشترک جهت مدیریت تنگه هرمز ارائه کرده است؛ طرحی که دریافت هزینههای داوطلبانه از کشورهای استفادهکننده از این مسیر را نیز شامل میشد.
با این حال، مقامهای ایرانی اعلام کردهاند مدل مدیریت مشترک ۵۰-۵۰ با عمان را تامینکننده منافع ایران نمیدانند و بر نقش تعیینکننده تهران در مدیریت این آبراه تاکید دارند.
چهار محور اختلافی در مذاکرات هرمز
بر اساس گزارش شبکه الجزیره، مذاکرات ایران و عمان تاکنون در چهار موضوع اصلی با چالش روبهرو بوده است:
۱- تعیین مسیر عبور کشتیها
یکی از مهمترین اختلافها، تعیین مسیر تردد کشتیهای تجاری است. ایران تاکید دارد مسیر عبور باید توسط تهران مشخص شود، در حالی که طرفهای دیگر به دنبال ایجاد مسیرهای جایگزین هستند.
۲- دریافت هزینه عبور و خدمات دریایی
موضوع دریافت هزینه از کشتیهای عبوری نیز به یکی از گرههای مذاکرات تبدیل شده است. ایران از هزینههای مرتبط با ترانزیت و خدمات دریایی سخن گفته، اما عمان احتمال دریافت نکردن هزینه را مطرح کرده است.
۳- مینزدایی از تنگه هرمز
عملیات پاکسازی و مینزدایی یکی دیگر از موضوعات اختلافی است. ایران تاکید کرده مسئولیت این عملیات را بر عهده دارد و با حضور کشورهای ثالث در این فرآیند مخالف است.
۴- مدل نهایی مدیریت تنگه
هنوز چارچوب مشخصی برای مدیریت آینده تنگه هرمز تعیین نشده و همین مسئله باعث ادامه اختلافها میان طرفهای مذاکرهکننده شده است.
پیشنهاد ایران برای بازگشایی مسیر جدید
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، اعلام کرده ایران پیشنهادی برای ایجاد یک مسیر جدید تحت کنترل خود در تنگه هرمز به عمان ارائه کرده است.
به گفته وی، در صورت پذیرش این پیشنهاد، امکان بازگشایی مسیر دریایی فراهم خواهد شد، اما در صورت رد آن، ایران آماده مقابله با سناریوهای احتمالی خواهد بود.
غریبآبادی همچنین تاکید کرده که تنگه هرمز پس از تحولات اخیر به شرایط گذشته بازنخواهد گشت و ترتیبات جدیدی برای عبور کشتیها در نظر گرفته خواهد شد.
افزایش حساسیتهای امنیتی در منطقه
همزمان با ادامه مذاکرات درباره تنگه هرمز، تحولات امنیتی در منطقه نیز ادامه دارد. گزارشهایی درباره حملات متقابل میان نیروهای آمریکایی، گروههای همسو با ایران و تحرکات نظامی در عراق و اردن منتشر شده است.
ایران و آمریکا طی روزهای اخیر مواضع تندی علیه یکدیگر اتخاذ کردهاند و ادامه این تنشها میتواند بر روند مذاکرات درباره امنیت کریدورهای دریایی منطقه تاثیرگذار باشد.
اهمیت اقتصادی تنگه هرمز
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان محسوب میشود و بخش قابل توجهی از صادرات نفت و گاز خلیج فارس از این آبراه عبور میکند. هرگونه تغییر در شرایط عبور کشتیها میتواند بر بازار انرژی، هزینه حملونقل دریایی و تجارت جهانی تاثیر بگذارد.
جمعبندی
چهار موضوع شامل کنترل مسیر عبور، هزینههای دریایی، مینزدایی و ساختار مدیریتی همچنان مهمترین موانع توافق درباره آینده تنگه هرمز هستند. نتیجه مذاکرات میان ایران و عمان میتواند نقش تعیینکنندهای در آینده امنیت دریایی منطقه داشته باشد.