تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در تنگههای هرمز و بابالمندب، زنجیره تأمین جهانی را با چالشهای جدیدی روبهرو کرده و هزینه حملونقل دریایی، بیمه و صادرات نفت را افزایش داده است. در پی تحولات اخیر، بسیاری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی مسیر حرکت نفتکشها و کشتیهای تجاری را تغییر دادهاند؛ اقدامی که به افزایش زمان سفر و هزینههای لجستیکی منجر شده است.
بر اساس برآوردهای فعالان صنعت دریانوردی، بخش قابل توجهی از کشتیهای عبوری میان آسیا و اروپا به جای عبور از دریای سرخ و بابالمندب، مسیر طولانیتر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را انتخاب کردهاند. این تغییر مسیر، مدت زمان سفر را بین دو تا چهار هفته و در برخی موارد تا حدود ۳۰ روز افزایش داده و هزینه سوخت، دستمزد خدمه و استهلاک شناورها را به شکل محسوسی بالا برده است.
کاهش صادرات نفت عربستان به آسیا
همزمان با افزایش ریسکهای امنیتی، صادرات نفت عربستان به بازارهای آسیایی نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. برآوردها نشان میدهد حجم صادرات روزانه نفت این کشور به آسیا از حدود ۵.۸ میلیون بشکه پیش از بحران به نزدیک سه میلیون بشکه کاهش یافته است.
طبق محاسبات منتشرشده، ارسال هر محموله نفت به آسیا از مسیرهای جایگزین حدود ۵ میلیون دلار هزینه اضافی به همراه دارد که شامل حدود ۱.۶ میلیون دلار هزینه سوخت بیشتر و نزدیک به یک میلیون دلار هزینههای مرتبط با عبور از کانال سوئز است. در مقابل، هزینه ارسال همان محموله به اروپا حدود ۱.۷ میلیون دلار برآورد میشود.
جهش ۱۵۰ درصدی حق بیمه نفتکشها
افزایش ریسک تردد در دریای سرخ، هزینه بیمه نفتکشها را نیز به شدت افزایش داده است. بر اساس این برآوردها، حق بیمه کشتیهای عبوری از این مسیر نسبت به قبل حدود ۱۵۰ درصد رشد کرده است.
هزینه بیمه یک نفتکش با ظرفیت حدود دو میلیون بشکه که پیش از بحران نزدیک به ۸ میلیون دلار بود، اکنون به حدود ۲۰ میلیون دلار رسیده است؛ به عبارتی، هر نفتکش با حدود ۱۲ میلیون دلار هزینه بیمه اضافی مواجه میشود.
در صورتی که ماهانه ۱۰۰ نفتکش از این مسیر عبور کنند، مجموع هزینه اضافی بیمه به حدود ۱.۲ میلیارد دلار در ماه خواهد رسید؛ هزینهای که در نهایت میتواند بر قیمت تمامشده فرآوردههای نفتی و کالاهای وارداتی اثر بگذارد.
افزایش ۱۸ میلیون دلاری هزینه هر نفتکش
برآوردها نشان میدهد هر نفتکش فوقسنگین که ناچار به دور زدن دماغه امید نیک باشد، با مجموعهای از هزینههای اضافی شامل حدود ۵ میلیون دلار افزایش هزینه حمل، ۱۲ میلیون دلار افزایش هزینه بیمه، ۱.۶ میلیون دلار هزینه سوخت بیشتر و حدود یک میلیون دلار سایر هزینههای عملیاتی روبهرو میشود.
در مجموع، هزینه اضافی هر نفتکش به بیش از ۱۸ میلیون دلار میرسد. اگر این رقم بر ظرفیت دو میلیون بشکهای یک نفتکش تقسیم شود، هزینه حمل هر بشکه نفت حدود ۹ دلار افزایش مییابد؛ رقمی که میتواند قیمت تمامشده صادرات نفت را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
فشار بیشتر بر بازار جهانی انرژی
در صورتی که تنها ۵۰ نفتکش در ماه مجبور به تغییر مسیر شوند، مجموع هزینههای اضافی حمل به حدود ۹۰۰ میلیون دلار در ماه خواهد رسید.
همچنین با عبور روزانه حدود ۹ میلیون بشکه نفت از دریای سرخ، افزایش هزینه حمل هر بشکه بین ۴ تا ۸ دلار میتواند هزینهای معادل ۳۶ تا ۷۲ میلیون دلار در روز و ۱۳ تا ۲۶ میلیارد دلار در سال برای واردکنندگان نفت ایجاد کند. برآوردها حاکی از آن است که با احتساب سایر کالاهای تجاری، هزینههای اضافی ناشی از اختلال در این مسیر دریایی میتواند به حدود ۷۳ میلیارد دلار در سال برسد.
کارشناسان معتقدند تداوم افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، در نهایت به رشد قیمت سوخت، مواد غذایی و سایر کالاها در بازارهای جهانی منجر خواهد شد و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد میکند.