از ایسلند تا مقدونیه شمالی قیمت کالاها و خدمات مصرفی در اروپا به شدت فرق میکند. دادههای تازه یورواستات نشان میدهد کجا این هزینهها بالاتر است و چرا فقط قیمتها ماجرا را کامل توضیح نمیدهد.
هزینه یک سبد خرید مشابه بسته به این که در کجای اروپا باشید، میتواند تقریبا چهار برابر تفاوت داشته باشد. اما کدام کشورها گرانترند و چطور میشود آنها را به شکلی منصفانه با هم مقایسه کرد؟
شاخصهای سطح قیمت یورواستات پاسخ این پرسش را میدهند. این شاخصها هزینه کالاها و خدمات مصرفی در هر کشور را با متوسط اتحادیه اروپا مقایسه میکنند.
به زبان ساده، اگر متوسط هزینه همین سبد کالا و خدمات در کل اتحادیه اروپا ۱۰۰ یورو باشد، در هر کشور این سبد چقدر تمام میشود؟
برای آن که این مقایسه گویا باشد، یورواستات شاخصها را بر پایه قیمتهای متوسط سالانه در سطح ملی برای بیش از ۲ هزار قلم کالا و خدمت محاسبه میکند.
برای سنجش قیمتها دو روش وجود دارد؛ یکی فقط مخارجی را در نظر میگیرد که خانوارها مستقیما میپردازند و دیگری خدماتی را هم که با بودجه عمومی تامین میشود، مانند بهداشت و آموزش، شامل میشود.
این گزارش از شاخص گستردهتری استفاده میکند که «مصرف حقیقی فردی» یا AIC نام دارد و یورواستات میگوید برای مقایسههای بینالمللی مناسبتر است. نمودار مربوط همچنین شاخص مخارج مصرفکننده خانوار (HFCE) را هم نشان میدهد.
سطح قیمت ۱۰۰ معادل متوسط اتحادیه اروپاست. عددی بالاتر از ۱۰۰ یعنی یک کشور گرانتر از متوسط است و عددی پایینتر از ۱۰۰ یعنی ارزانتر است.
این ارقام فقط قیمتها را مقایسه میکنند و سطح درآمدها را در نظر نمیگیرند؛ در نتیجه، یک کشور گرانتر لزوما به معنای این نیست که زندگی برای ساکنانش کمتر قابلتامین باشد.
پس کدام کشورها گرانترین و کدام ارزانترین هستند؟
در درون اتحادیه اروپا، این شکاف چشمگیر است. لوکزامبورگ در صدر فهرست قرار دارد و رومانی پایینترین سطح قیمت را دارد. قیمتهای مصرفکننده در لوکزامبورگ ۲.۵ برابر رومانی است.
وقتی کشورهای نامزد عضویت در اتحادیه اروپا و اعضای افتا هم به این مقایسه اضافه شوند، ایسلند به گرانترین کشور و مقدونیه شمالی به ارزانترین تبدیل میشوند و شکاف به ۳.۷ برابر میرسد.
به طور کلی، اروپای غربی و شمالی سطح قیمت بالاتری دارند، در حالی که اروپای مرکزی و شرقی همچنان ارزانتر ماندهاند.
قیمتها و درآمدها تصویر کامل را نشان میدهند
قیمتها در ایسلند ۸۳.۷ درصد بالاتر از متوسط اتحادیه اروپاست و در سوئیس ۸۱ درصد.
پروفسور روبرت اینکلار از دانشگاه خرونینگن به یورونیوز بیزنس گفت: «این ارقام را همیشه باید در کنار سطح دستمزدها خواند. آنچه برای استانداردهای زندگی اهمیت دارد این نیست که قیمتها بالا هستند یا نه، بلکه این است که یک دستمزد محلی در همانجا چه چیزی میتواند بخرد؛ یعنی قدرت خرید، نه صرفا برچسب قیمت.»
او به عنوان مثال گفت سوئیس کشوری گران به نظر میرسد، اما سطح دستمزدها در آنجا آن قدر بالاست که قدرت خرید در سوئیس در زمره قویترینها در اروپاست؛ همین سطح قیمت اگر با دستمزدی بسیار پایینتر همراه باشد، تجربه کاملا متفاوتی خواهد بود.
دانمارک (۴۰.۲ درصد)، ایرلند (۳۹.۶ درصد) و نروژ (۳۸.۴ درصد) نیز در میان گرانترین کشورهای اروپا هستند؛ حدود ۴۰ درصد بالاتر از متوسط اتحادیه اروپا.
سوئد و فنلاند در ردههای بعدی قرار دارند، هرچند شاخصهای آنها نسبتا پایینتر است. سطح قیمتها در سوئد ۲۸.۴ درصد و در فنلاند ۲۶.۱ درصد بالاتر از متوسط اتحادیه اروپاست.
در هلند، مصرفکننده برای همان سبد کالا و خدمات که در اتحادیه اروپا به طور متوسط ۱۰۰ یورو قیمت دارد، ۱۲۰.۴ یورو میپردازد؛ این رقم در اتریش ۱۱۹ یورو و در بلژیک ۱۱۸.۱ یورو است.
جایگاه بزرگترین اقتصادهای اروپا در این رتبهبندی
در میان چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا، آلمان گرانترین است؛ سطح قیمتها در این کشور ۹.۱ درصد بالاتر از متوسط اتحادیه اروپاست، در حالی که اسپانیا ۸.۹ درصد ارزانتر است. به این ترتیب، برای همان سبد کالا و خدمات، یک نفر در آلمان ۱۸ یورو بیشتر از اسپانیا میپردازد.
فرانسه با شاخص ۱۰۶.۴ کمی بالاتر از متوسط اتحادیه اروپا و ایتالیا با ۹۸ کمی پایینتر از آن قرار دارند.
در سوی دیگر این جدول، در بخش بزرگی از اروپای جنوب شرقی قیمتها به طور محسوسی پایینتر است.
در مقدونیه شمالی، سبدی که متوسط آن در اتحادیه اروپا ۱۰۰ یورو است، تنها ۴۹.۷ یورو قیمت دارد؛ یعنی کمتر از نصف.
همین سبد در ترکیه ۵۲.۲ یورو تمام میشود و پس از آن بوسنی (۵۵.۷ یورو)، رومانی (۵۸.۹ یورو) و بلغارستان (۶۰ یورو) قرار دارند. قیمتها در این کشورها دستکم ۴۰ درصد پایینتر از اتحادیه اروپاست.
مونتهنگرو (۶۱)، صربستان (۶۲.۵)، آلبانی (۶۵.۷)، لهستان (۷۱.۱) و مجارستان (۷۱.۶) نیز در رده کشورهای ارزان قرار میگیرند و سطح قیمتها در آنها حداقل ۲۵ درصد پایینتر از متوسط اتحادیه اروپاست.
از دیگر کشورهایی که سطح قیمت آنها پایینتر از متوسط اتحادیه اروپاست میتوان به کرواسی (۷۶.۳)، اسلواکی (۸۱.۴)، لیتوانی (۸۱.۴)، چک (۸۲)، یونان (۸۴) و پرتغال (۸۵.۳) اشاره کرد.
چه عواملی تفاوت سطح قیمتها را توضیح میدهد؟
رابرت اینکلار به یورونیوز بیزنس گفت: «بزرگترین دلیل یگانه برای تفاوت قیمتها در نقاط مختلف اروپا این است که دستمزدها متفاوت است و دستمزدها هم به بهرهوری گره خورده است.»
او افزود: «در جایی که کارگران بهرهورتر باشند، بیشتر هم دستمزد میگیرند و این دستمزدهای بالاتر مستقیما در قیمت همه چیزهایی منعکس میشود که باید به صورت محلی تولید و مصرف شود؛ از یک وعده غذا در رستوران گرفته تا کوتاهی مو، ویزیت دندانپزشک، اجاره خانه و مراقبت از کودک. هیچکدام از اینها قابل وارد کردن نیست، بنابراین قیمتشان عملا دنبالکننده هزینه نیروی کار محلی است.»
اینکلار تاکید میکند که اشتباه است اگر فکر کنیم این موضوع فقط درباره خدمات صدق میکند. او میگوید حتی کالاهایی که به نظر کاملا قابلمبادله در بازار جهانی هستند، مثل مواد غذایی روی قفسه سوپرمارکت یا یک لباس، هم بخش بزرگی از هزینه محلی را در خود دارند: فروشگاه، کارکنان، حملونقل و اجاره محل. به این ترتیب، دستمزدهای محلی در قیمت کالاها هم لحاظ میشود، هرچند کمتر از خدمات.
با این حال، دستمزد تنها عامل نیست.
او همچنین میگوید فاصله، شبکه توزیع، مقررات و خود مرزها همگی به هزینهها اضافه میکنند؛ به همین دلیل یک محصول کاملا مشابه در همه جا به یک قیمت واحد نمیرسد. تفاوت در نرخ مالیات بر ارزش افزوده و دیگر مالیاتهای مصرفی هم شکاف بیشتری ایجاد میکند.
او گفت: «بنابراین برای مقایسه کاملتر، باید سطح قیمت را در کنار دستمزدها یا (درآمد)، و بهتر از آن بر حسب قدرت خرید سنجید، در حالی که تفاوت نرخ ارز و نظام مالیاتی را هم در نظر میگیریم.»
پروفسور راینر ماورر، استاد بازنشسته دانشگاه پفورتسهایم، تاکید میکند که سطح قیمت در کشورهای عضو اتحادیه پولی اروپا همبستگی مثبت روشنی با تولید ناخالص داخلی سرانه دارد.
به بیان دیگر، گرانترین کشورهای اروپا معمولا همان ثروتمندترینها هستند. قیمتهای بالا اغلب با درآمدهای بالا همراه است و به همین دلیل اقتصاددانان تاکید میکنند که سطح قیمت را همیشه باید در کنار قدرت خرید سنجید.