در سالهای اخیر، پرتغال شاهد افزایش چشمگیر شمار ثروتمندان فوقالعاده بوده است؛ افزایشی که سرمایهگذاری در بخش مسکن، جابجایی بینالمللی سرمایه و جذابیت سبک زندگی پرتغالی آن را تقویت کرده است.
پرتغال امروز ۷۲۵ ابرثروتمند بیشتر از پنج سال پیش دارد. اما این افراد چه کسانی هستند؟ ثروت آنها از کجا میآید؟ و چرا همچنان پرتغال را برای زندگی و سرمایهگذاری انتخاب میکنند؟
شاخص بینالمللی املاک مسکونی لوکس Prime International Residential Index (به اختصار PIRI) که توسط شرکت بریتانیایی نایتفرانک در آوریل امسال منتشر شد، نشان میدهد که شمار ابرثروتمندان، یعنی افرادی با دارایی خالص بیش از حدود ۲۵ میلیون یورو (ultra high net worth individuals با اختصار انگلیسی UHNWI)، در پرتغال طی پنج سال گذشته نزدیک به ۵۰ درصد افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۱ پرتغال ۱ هزار و ۴۶۲ ابرثروتمند داشت و بر اساس برآوردهای این شرکت بریتانیایی، این رقم در سال ۲۰۲۶ به ۲ هزار و ۱۸۷ نفر میرسد.
به طور گسترده پذیرفته شده که بخش قابل توجهی از این ابرثروتمندان را خارجیهایی تشکیل میدهند که به دلایل مختلف پرتغال را برای زندگی یا سرمایهگذاری انتخاب کردهاند.
فراتر از کیفیت زندگی، آبوهوا، امنیت و سبک زندگی، پرتغال به دلیل مشوقهای مالیاتی سالهای گذشته، مانند ویزاهای طلایی (Gold) و رژیم مالیاتی «اقامت غیرعادی» (Residente Nao Habitual – RNH) نیز جذاب شد.
طرح RNH که در سال ۲۰۰۹ ایجاد شد، تا ۱۰ سال معافیتها و مزایای مالیاتی در نظر میگرفت تا حرفهایهای ماهر و بازنشستگان خارجی را به پرتغال جذب کند. این رژیم اکنون فقط در مورد برخی فعالیتهای علمی و مشاغل با مهارت بالا اعمال میشود.
در مورد ویزاهای طلایی نیز، خرید ملک دیگر برای دریافت مجوز اقامت از طریق این برنامه قابل قبول نیست.
به گفته مطالعه نایتفرانک، این تغییرات میتواند تقاضای بینالمللی را تعدیل کند اما آن را از بین نمیبرد.
ابرثروتمندان فقط خارجی نیستند
در میان افرادی که دارایی آنها بیش از ۲۵ میلیون یورو است (در گزارش اصلی ۳۰ میلیون دلار)، شمار زیادی پرتغالی هم دیده میشود، بهویژه کارآفرینان.
هلنا سرکا، مدیر هماهنگکننده بانکداری خصوصی بانک کارگوسا، در گفتوگو با یورونیوز توضیح میدهد: «فردی با چنین داراییای مهمترین دغدغههایش حفظ ثروت، مسائل مالیاتی و انتقال بیننسلی دارایی است.»
بانک کارگوسا یک مؤسسه مالی پرتغالی متخصص در مدیریت ثروت (wealth management) است که بر مشتریان با دارایی بالا تمرکز دارد. پروفایل غالب مشتریان این بانک، کارآفرینان پرتغالی از شمال و مرکز کشور هستند که در بخشهای صنعتی مانند کفش، نساجی، شیشه، پلاستیک یا چوب و نیز در حوزههای فناوریهای نو و خدمات فعالیت میکنند.
افزایش شمار افراد UHNWI در پنج سال اخیر برای هلنا سرکا تعجبآور نیست. او دوره پس از همهگیری کرونا را نقطه عطفی برای ایجاد ثروت جدید میداند و میگوید: «بهویژه از دوره پساکرونا، به دلیل فروش شرکتها، افزایش دارایی این دسته از مشتریان را مشاهده کردهایم.»
هلنا سرکا در مصاحبه با یورونیوز توضیح میدهد که ورود گسترده صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه به شرکتها باعث شده است بسیاری از کارآفرینان به مبالغ بسیار قابل توجهی پول دسترسی پیدا کنند.
«آن کارآفرین ناگهان ۱۰۰ میلیون یورو دریافت کرد»
صندوقهای «پرایویت اکویتی» که در شرکتهای غیربورسی با هدف افزایش ارزش آنها در میانمدت و بلندمدت سرمایهگذاری میکنند، در سالهای اخیر حضور پررنگی در بازار پرتغال پیدا کردهاند و به افزایش شمار ابرثروتمندان در این کشور کمک کردهاند.
بسیاری از مالکان شرکتها برای تامین مالی توسعه کسبوکار یا ورود به بازارهای جدید، بدون استفاده از سرمایه شخصی، بخشی از سهام خود را به فروش میگذارند.
برونو مینویا پرز، مدیر بانکداری خصوصی همان بانک، توضیح میدهد: «در اصل، یک معامله پرایویت اکویتی به این معنا است که صندوق سرمایهگذاری جسورانه در یک شرکت موقعیت میگیرد؛ ممکن است در مدیریت شرکت مداخله بکند یا نکند. همه چیز به میزان سهم خریداریشده و سطح جاهطلبی سرمایهگذار بستگی دارد.»
او میافزاید که پیری مالکان نیز چنین معاملات، از جمله فروش کامل شرکتها را تقویت کرده است: «افرادی در دهه پنجاه یا شصت زندگی هستند که دیگر مایل نیستند در راس کسبوکار باقی بمانند یا پیشنهادهای بسیار جذابی دریافت میکنند و تصمیم به فروش میگیرند. در پنج سال گذشته معاملات زیادی از این دست انجام شده است.»
برونو پرز به عنوان مثال به شرکت نان صنعتی در مرکز پرتغال اشاره میکند که یک گروه بزرگ فرانسوی برای تقویت حضور خود در پرتغال آن را خریداری کرد: «آن کارآفرین ناگهان ۱۰۰ میلیون یورو دریافت کرد.» او با این مثال نشان میدهد چگونه تنها یک معامله میتواند فردی را وارد فهرست ابرثروتمندان کند.
برونو پرز همچنین به روندهای مشابه در بخشهایی مانند خدمات تشییع جنازه و دفاتر وکالت اشاره میکند که در آنها گروههای بزرگتر برای افزایش سهم بازار خود، شرکتهای کوچکتر را میخرند.
هلنا سرکا به افزایش جابهجایی حرفهایها، موسوم به «دیجیتال نومادها» نیز اشاره میکند که شمار آنها با رواج دورکاری در دوران همهگیری افزایش یافت.
او روایت میکند: «بسیاری از خارجیها برای کار از راه دور به پرتغال آمدند و چون از این کشور خوششان آمد، در نهایت اینجا ساکن شدند. اینها نیز افرادی با توان مالی و روحیه کارآفرینی هستند که به تدریج کسبوکارهای جدید راه میاندازند.»
علاوه بر ورود دیجیتال نومادها، هلنا سرکا بر نقش رو به رشد سرمایهگذاری خارجی در بخشهای راهبردی تاکید میکند و میگوید: «حضور شمار زیادی از خارجیها را میبینیم که در پرتغال، بهویژه در حوزههای املاک و گردشگری، سرمایهگذاریهای قابل توجهی انجام میدهند.»
مدیر بانکداری خصوصی بانک کارگوسا میگوید با آنکه کارآفرینانی که در پرتغال زندگی میکنند و مرکز ثقل ثروتشان نیز در همین کشور است، مشتری معمول این بانک نیستند، اما در میان مشتریان خود کسانی را دارد که برای سرمایهگذاری در املاک به پرتغال میآیند: «مشتریان اسرائیلی و ترک که در پرتغال سرمایهگذاری میکنند عمدتا در کشورهای خود در بخش املاک فعال هستند. آنها به این دلیل به پرتغال میآیند که فرصتهای خوبی برای خرید و بازسازی املاک مییابند، بهویژه در شهرهایی مانند لیسبون و پورتو.»
برخی از این ابرثروتمندان در نهایت به طور کامل یا بخشی از سال در پرتغال اقامت میکنند و برخی دیگر فقط سرمایهگذاری انجام میدهند.
برونو پرز تاکید میکند که پرتغال به دلیل سبک زندگی، از جمله امکانات فراغتی مانند گلف، مقصد جذابی برای سرمایهگذاری در املاک است: «افراد بسیار ثروتمند به پرتغال میآیند؛ اغلب فقط برای آخر هفته، بهویژه برای بازی گلف در مناطقی مانند کشکایش، کومپورتا و آلگاروه. برخی با جت خصوصی میآیند، چند روزی میمانند، از این تجربه خوششان میآید و در نهایت خانهای میخرند.»
یکی از نمونهها پروژه «تراس دا کومپورتا» (The Dunas Course) است که ابتدا به عنوان یک میدان گلف شکل گرفت؛ نخستین زمین دیوید مکلیکید در اروپای قارهای که در ژوئن ۲۰۲۳ افتتاح شد و در فهرستهای مختلف به عنوان «بهترین زمین گلف جدید جهان» و «بهترین زمین گلف جدید اروپا» نام گرفته است.
این پروژه در نهایت به «موتور» افزایش ارزش املاک تبدیل شد و خریداران بینالمللی را برای خرید زمین و خانههای لوکس جذب کرد.
رشد سرمایهگذاری در املاک لوکس در پرتغال
آخرین مطالعه جهانی شرکت «کریستیز اینترنشنال ریل استیت»، یکی از شبکههای املاک لوکس فعال در نزدیک به ۵۰ کشور، نیز نشان میدهد که پرتغال در بازار بینالمللی املاک لوکس جایگاه برجستهای دارد.
ژوائو سیلیا، مدیرعامل شرکت «پورتا دا فرنت کریستیز» در پرتغال، در گفتوگو با یورونیوز میگوید بازار املاک لوکس در حال جذب سرمایههای بالا است؛ سرمایهگذارانی که هم به دنبال اقامتگاه اصلی و هم خانه دوم یا تنوعبخشی به سبد دارایی هستند و بسته به هر بخش، رفتار متفاوتی دارند.
در بازار املاک، میان رده بالای بازار و بخش «فرالوکس» تمایز گذاشته میشود: قیمت یک آپارتمان در آستانه رده بالای بازار حدود ۶ هزار و ۴۹۴ یورو به ازای هر متر مربع است و در بخش لوکس که تنها ۲ درصد بازار را تشکیل میدهد، قیمتها حدود ۱۱ هزار یورو به ازای هر متر مربع است.
علاوه بر این، بخش فرالوکس با موقعیتهای ممتاز شناخته میشود؛ مناطقی مانند کشکایش، مرکز لیسبون، کومپورتا و آنچه «مثلث طلایی آلگاروه» (ویلامورا، واله دو لوبو و کوئینتا دو لاگو) نامیده میشود.
رده بالای بازار عرضه بیشتری دارد و شامل املاک مدرن با متراژهای جمعوجورتر است که لزوما توسط ابرثروتمندان خریداری نمیشوند.
او میگوید: «پروژههای نوساز با سالن ورزشی و استخر، اما در حومه لیسبون مانند میرافلورش، آلتای لیسبون یا مجموعه مسکونی Belas Clube de Campo و نیز در کرانه جنوبی رودخانه، مانند آلکوشته و آروئیرا، معمولا توسط مشتریان پرتغالی خریداری میشوند.»
ژوائو سیلیا توضیح میدهد: «اگر از املاک آستانه رده بالای بازار صحبت کنیم، در حال حاضر ۹۵ درصد مشتریان پرتغالی هستند، اما اگر فقط وارد بخش لوکس و فرالوکس شویم، احتمالا با حدود ۶۵ درصد مشتری خارجی روبهرو هستیم» و اضافه میکند که بیشتر این خریداران آمریکایی و برزیلی هستند.
در بازار املاک فرالوکس، سهم پرتغالیها کمتر و حدود ۳۵ درصد است و عمدتا شامل کارآفرینانی میشود که شرکتهای متوسط با سابقه ۱۰ تا ۱۵ سال و سود خالص قابل توجه دارند. ژوائو اضافه میکند که «جامعه بازیکنان فوتبال» نیز میتواند بخشی از این گروه باشد.
به گفته ژوائو سیلیا، بسیاری از خریداران خارجی دیگر فقط به چشم محل اقامت به پرتغال نگاه نمیکنند، بلکه آن را مقصدی برای سرمایهگذاری نیز میدانند: «این افراد هر روز بیش از گذشته در پرتغال مستقر میشوند و شروع به سرمایهگذاری فراتر از خانه مسکونی خود در این کشور میکنند؛ نکتهای بسیار مهم، زیرا داراییهای قابل توجهی در اینجا جمع میکنند و بدیهی است که این موضوع وابستگی و وفاداری آنها به پرتغال را افزایش میدهد.»
او میگوید پایان رژیم RNH اثر منفی پیشبینیشده را نداشته است: «با وجود آنکه پرتغال دیگر مانند گذشته از نظر مالیاتی رقابتی نیست، اما در مقایسه با سایر کشورهای اروپایی هنوز هم میتوانیم افراد را در اینجا نگه داریم.»
پرتغال، پیشتاز اروپا در «branded residences»
ژوائو سیلیا میگوید بخش دیگری که در پرتغال رشد میکند، بخش موسوم به «branded residences» است که به واحدهای مسکونی متصل به برندهای هتلی اشاره دارد.
بر اساس این گزارش، پرتغال در این بخش پیشتاز اروپا است و حدود ۱۲۰۰ واحد از این نوع دارد که ۳۰ تا ۵۰ درصد بازار املاک لوکس را تشکیل میدهند.
او توضیح میدهد که این محصول برای مشتریان خارجی جذاب است؛ مشتریانی که اغلب دوست دارند مدتهای طولانی را خارج از کشور خود بگذرانند: «این گزینه به آنها اجازه میدهد وارد کشور شوند و تمام خدمات یک هتل را به همراه آپارتمان خود داشته باشند و هنگام ترک، بدون درگیری با مدیریت و در عین حال با امکان کسب درآمد، ملک خود را در قالب هتل به بهرهبرداری بسپارند.»
برجسته شدن لیسبون و کشکایش در سطح اروپا
املاک لوکس خریداران UHNWI را جذب میکند و امروز لیسبون و کشکایش در سطح اروپا در بالاترین رده بازار رقابت میکنند.
دادههای اخیر شبکه کریستیز نشان میدهد لیسبون و کشکایش بیش از ۲۶ درصد از عرضه بررسیشده در اروپا را به خود اختصاص میدهند. کشکایش در حال حاضر دومین بازار بزرگ این شبکه در اروپاست و در جایگاهی بالاتر از لندن و مادرید قرار دارد.
برای نمونه، این ویلای ۹ خوابه در منطقه گویا (کشکایش) با ۱ هزار و ۱۹۸ متر مربع زیربنای خصوصی به قیمت ۲۰٫۴ میلیون یورو عرضه شده و از سقف قیمتی بازار مادرید فراتر میرود.
جنگ در خاورمیانه، سرمایهگذاران را به پرتغال جذب میکند
ژوائو سیلیا میگوید نوظهورترین بازار سرمایهگذاری، بازار خاورمیانه و بهویژه قطر است که از زمان تشدید جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران، پرتغال را به عنوان مقصدی بالقوه برای سرمایهگذاری میبیند.
او توضیح میدهد: «آنها اکنون در جستوجوی گزینههای امنتر سرمایهگذاری هستند و هرچه بیثباتی جهانی بیشتر شود، این بازار اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا بازاری مبتنی بر یورو، با ثبات سیاسی و در چارچوب اتحادیه اروپا است و جایگزینی بسیار خوب برای بازارهای بیثباتتر به شمار میرود.»
با این حال، با وجود پیشبینی رشد و ورود شمار بیشتری از ابرثروتمندان به پرتغال در سالهای آینده، ژوائو سیلیا از کمبود عرضه در بازاری به این اندازه محدود ابراز نگرانی میکند: «این دسته از افراد به دنبال نوعی ساختوساز کاملا متفاوت در مناطق بسیار ممتاز هستند و پرتغال هم کشوری بسیار بزرگ نیست.»
آینده چه در پیش دارد؟
شاخص Prime International Residential Index برای سال ۲۰۲۵ برآورد میکند که شمار افراد UHNWI باز هم افزایش یابد و تا سال ۲۰۳۱ به ۲ هزار و ۴۵۲ ابرثروتمند در پرتغال برسد.
در این گزارش آمده است که جابهجایی مداوم این ابرثروتمندان، که در چندین کشور بدون اقامتگاه ثابت زندگی میکنند و سبک زندگی آنها «dip-in, dip-out» نامیده میشود، نیز یکی از عوامل این رشد است.
علاوه بر این، از نظر مسئولان بانک کارگوسا، دسترسی به ابزارهای سرمایهگذاری امروز بسیار آسانتر از گذشته است. محصولاتی مانند پرایویت اکویتی و سهام که پیشتر تنها در دسترس سرمایهگذاران بسیار ثروتمند یا حرفهای بود، اکنون از طریق تلفن همراه برای تقریبا هر فردی در دسترس است.
برونو پرز، مدیر بانکداری خصوصی، توضیح میدهد: «قبلا افراد برای کسب سود در بورس باید کارگزار میداشتند، اما حالا همه چیز در فاصله یک تلفن همراه است. هر کسی میتواند سهام اپل، متا، انویدیا یا یک ETF که شاخصی از بازار سهام را دنبال میکند، بخرد.
رشد شمار ابرثروتمندان در پرتغال حاصل ترکیبی از عوامل داخلی و خارجی است؛ از کیفیت زندگی و ثبات این کشور گرفته تا افزایش جابهجایی جهانی ثروت. هرچند جاذبه مشوقهای مالیاتی تا حدی کاهش یافته، اما پرتغال همچنان خود را به عنوان یکی از مقاصد مهم در نقشه جهانی سرمایهگذاری و بازار املاک لوکس مطرح میکند.