بانک جهانی در تازهترین گزارش خود با عنوان «چشمانداز بازار کامودیتی» پیشبینی میکند که قیمت انرژی امسال 24 درصد افزایش خواهد یافت، چرا که جنگ ایران شوکی تاریخی به زنجیرههای تامین جهانی وارد میآورد.
بانک جهانی در این گزارش که امروز منتشر شده است، نوشت: این افزایش، چشمگیرترین جهش قیمت انرژی از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب میشود و خطر تثبیت تورم بالا و توقف پیشرفت اقتصادی در کشورهای در حال توسعه را به همراه دارد.
طبق این گزارش، بازارهای جهانی کامودیتی با متلاطمترین دوره چهار سال اخیر مواجه میشوند و انتظار میرود که قیمت انرژی و کودهای شیمیایی در افزایش ۱۶ درصدی متوسط قیمت کالاها در طول سال ۲۰۲۶، پیشتاز باشند. بیثباتی منطقهای همین حالا نیز به بزرگترین اختلال در عرضه نفت در تاریخ منجر شده و تولید جهانی در جریان بحران جاری، بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
گرچه برخی قیمتها نسبت به اوج اولیه خود کاهش پیدا کردهاند، اما این مطالعه نشان میدهد که اثرات بهجامانده از حملات به زیرساختها و گلوگاههای کشتیرانی در تنگه هرمز، قیمت انرژی را در آینده نزدیک در سطوح بالا نگه دارد.
تحلیلگران بر این باورند که هرجومرج فعلی عملا روند نزولی قیمت کالاها که در سال گذشته مشاهده شد را معکوس و فضایی از رکود تورمی ایجاد کرده است که مدیریت نرخها توسط بانکهای مرکزی را دشوار میکند.
افزون بر این، به گفته آیهان کوزه، معاون اقتصادی ارشد بانک جهانی، دولتها باید در برابر وسوسه حمایتهای مالی گسترده و غیرهدفمند که میتواند به ایجاد اختلال در بازارها منجر شود، مقاومت و به جای آن تمرکز خود را بر کمک موقت به خانوارهای آسیبپذیر برای گذر از بیثبات اقتصادی ماههای آتی معطوف کنند.
بازارهای نفت و گاز در کانون بحران
عامل اصلی بیثباتی فعلی بازار، اختلال بیسابقه در مسیرهای حمل و نقل دریایی در خاورمیانه است. تردد از طریق تنگه هرمز به عنوان گذرگاه حیاتی دریایی که حدود ۲۰ درصد تجارت دریایی نفت خام جهان از آن عبور میکند، در جریان جنگ عملا متوقف شده است.
طبق برآورد بانک جهانی، قیمت نفت خام برنت دریای شمال در سال جاری میلادی به طور متوسط ۸۶ دلار در هر بشکه خواهد بود که نسبت به متوسط ۶۹ دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش قابل توجهی را نشان میدهد. این پیشبینی بر این فرض استوار است که این اختلالات شدید، تا ماه مه کاهش یابد و حجم حملونقل دریایی رفتهرفته تا پایان سال به سطح قبل از جنگ بازگردد. نفت خام آمریکا(وستتگزاس اینترمیدیت) و نفت خام برنت تا زمان نگارش این مطلب، برای نخستین بار در سه هفته اخیر، به ترتیب بیش از ۱۰۲ و ۱۱۰ دلار در هر بشکه معامله میشوند.
امارات متحده عربی امروز اعلام کرد که از اول مه(۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) از اوپک و اوپکپلاس خارج میشود. وزیر انرژی امارات دلیل این اقدام را تجدید ساختار «راهبرد انرژی» این کشور با هدف پاسخ به تقاضای متغیر عنوان و وعده داده است که تولید نفت بهتدریج افزایش خواهد یافت. هنوز مشخص نیست که این عرضه اضافی به کاهش قیمتها کمک یا اینکه کاهش هماهنگی بین تولیدکنندگان اصلی نفت، بحران را تشدید کند.
بانک جهانی هشدار میدهد که در صورت طولانیشدن این جنگ یا سرایت آن به تعداد بیشتری از بازیگران منطقهای، فشار بر قیمتها شدت خواهد گرفت. حتی در شرایط فعلی نیز شوک واردشده، آثار قابل توجهی بر سایر بخشهای انرژی وارد کرده است.
مطالعه مذکور نشان میدهد که نوسانات بازار نفت، روی قیمت گاز طبیعی و گاز طبیعی مایع (LNG) تاثیر مستقیم دارد، زیرا کشورها برای تامین منابع جایگزین انرژی، شتابزده در تلاش هستند.
اتحادیه اروپا از ابتدای جنگ ایران تاکنون برای واردات سوخت فسیلی بیش از ۲۷ میلیارد یورو هزینه اضافی متحمل شده است. آژانس بینالمللی انرژی نیز شرایط فعلی را بزرگترین تهدید امنیت انرژی در تاریخ توصیف کرده است.
انتظار میرود که این افزایش هزینه سوخت، رشد جهانی را کاهش دهد و بر اشتغالزایی و توسعه صنعتی در اقتصادهای نوظهور و پیشرفته، پیامدهای جدی داشته باشد./ آرمان امروز